Poëzie (253)

 

De Nieuwe Toren van Kampen

Het carillon van Ida Gerhardt is één van de bekendste gedichten uit de Tweede Wereldoorlog. Geschreven in ‘’Oorlogsjaar 1941’’.
      Voor het eerst gepubliceerd in De Gids en in 1945 opgenomen in de bundel Het Veerhuis.
Het speelt zich af in Kampen, waar Ida Gerhardt destijds lerares klassieke talen was op een plaatselijk lyceum.
      In de Nieuwe Toren hangt het carillon.
Er worden anno 2016 nog regelmatig concerten gegeven door beiaardiers uit de hele wereld.

Met Valerius bedoelt zij Adriaen Valerius (1575-1625), tekstdichter en componist; ondermeer van Oud-Nederlandsche liederen uit den Nederlantsche gedenck-clanck


Van Ida Gerhardt

Het carillon

Ik zag de mensen in de straten,
hun armoe en hun grauw gezicht,-
toen streek er over de gelaten
een luisteren, een vleug van licht.

Want boven in de klokketoren
na ’t donker-bronzen urenslaan
ving, over heel de stad te horen,
de beiaardier te spelen aan.

Valerius: -een statig zingen
waarin de zware klok bewoog,
doorstrooid van lichter sprankelingen
‘’Wij slaan het oog tot U omhoog”.

En één tussen de naamloos velen
gedrongen aan de huizenkant
stond ik te luist’ren naar dit spelen
dat zong van mijn geschonden land.

Dit sprakeloze samenkomen
en Hollands licht over de stad-
Nooit heb ik wat ons werd ontnomen
zo bitter, bitter liefgehad.

Oorlogsjaar 1941

 

Klik HIER voor alle ZoekPoëzie


Een vermoeden van zelfmoord

In de winter van 1998 pleegde mijn vriend Hans zelfmoord. ‘’Eindelijk vrij!!’’.
      Hij had het goed voorbereid.

Een paar weken daarvoor hadden wij van hem een dichtbundel cadeau gekregen.

      ‘’Ik heb tien benen’’. (Uitgeverij De Geus).
     
Een verzameling gedichten van 34 vrouwelijke dichters uit 24 landen.

Hij las toen bij ons thuis dit gedicht voor, dat hem bijzonder had aangesproken.
      Ik heb dat op mijn beurt bij zijn begrafenis voorgelezen.  
     
Het gaat zo:

 

Van Birgitta Boucht
Wij bewegen ons niet in onbewoonde streken
En onbevolkte tijd

Wij trekken ons door de geschiedenis
die door mensen is gevuld.
Vandaar alle problemen.
Alle behoeften
aan liederen en sprookjes, sagen, gedichten,
Mythen, zeden, ritualen,
gemeenschappelijke woorden.
Weet je, mijn kind,
dat de geest in de fles
lang geleden
Uit zijn omhulling is gesprongen?
Hij is hier, in ons.

Vertaling:
Willem Sinninghe Damsté

Birgitta Boucht werd in 1940 geboren in Helsinki Finland. Of in haar geval wellicht beter Helsingfors.

      Zij behoort namelijk tot de Zweeds sprekende minderheid in Finland. 
Zij schrijft in een taal, die Finland-Zweeds wordt genoemd.   

 

 

 

De Brent Bridge te Londen

Welk vreemd land bedoelt P.N. van Eyck in dit weemoedig gedicht? In Cincinnati USA is de Brent Spence Bridge over de Ohio. Maar die kan het niet zijn. Van Eyck leefde van 1887 tot 1954 en die brug werd pas in 1963 geopend.
      We moeten het dichter bij huis zoeken. Van Eyck was tussen 1920 en 1935 correspondent voor de NRC in Londen. En daar in het noordwesten van die stad bevindt zich de Brent River; 29 kilometer lang met behoorlijk wat bruggen. Maar geen van die bruggen heeft -voor zover ik heb kunnen nagaan- de naam Brent Bridge.
     
Lees eerst het gedicht voordat we verder gaan speculeren


Brent bridge

Van P.N. van Eyck

Een vreemd man, in een vreemd land
En vaak is er niets dan dit:
Water en loof en het wit
Van zwanen, dicht bij de rand
Gras voor de bank waar hij zit,
En straks aan de overkant

Een man die even leest,
Het stil begin van een lied
Dan omkijkt en om zich ziet
En iets in hem denkt, bedeesd:
Hoe vreemd, nog ken ik het niet,
En toch is het altijd geweest.

Vreemd, in dit vreemde land
Alleen, met niets dan dit:
Water en loof en het wit
Van een zwaan die talmt bij de kant,
Dicht langs de bank waar ik zit
Wat avond-zon op mijn hand.


Een rustige brug

 We moeten het volgens mij zoeken bij een rustige niet te grote brug. Vooral geen brug waar verkeer overheen raast.
      Ik heb er een paar gevonden, die model zouden kunnen staan voor een plek, waar je -zittend op een bankje- het eenzame leven doorneemt..

De Brent mondt bij Brentford uit in de Theems. Vlak voor dat punt bevindt zich deze brug, die Clithero’s Lock heet.
      Met wat fantasie kun je in het witte afval aan de kant zwanen zien.
En we zien een man die omkijkt.


Clithero’s Lock

   

 

Brent Lodge bridge

  

Deze voetgangersbrug verbindt het Brent Lodge Park met een golfbaan in de stad. Midden op de voorgrond zien we twee witte lotusbloemen, die ook zwanen zouden kunnen zijn.

Na zijn tijd in Londen werd Van Eyck hoogleraar Nederlandse Taal & Letterkunde aan de Universiteit van Leiden. Hij volgde daar Albert Verweij op. Het gedicht komt uit de bundel Herwaarts (1949) opgedragen aan zijn zoon Aldo, de architect. Daarvoor had hij al de Constantijn Huygensprijs ontvangen voor zijn gehele oeuvre.
      Was hij een vreemd man? Ach. Hij heette gewoon Van Eik, maar liet dat veranderen in Van Eyck.
Je zou dat een beetje snobbish kunnen noemen.
      Mijn opa had dat ook. Hij heette gewoon Glas, maar schreef nogal eens Glass. En toen moest Philip Glass nog geboren worden.

 

Klik HIER voor alle ZoekPoëzie 

 

 


Potsierlijke burenruzie rond Russisch poëet

 


Judith Kazantzis (Londen 1940) is een geëngageerd publiciste en illustrator. Zij schreef een aantal dichtbundels, waaronder ‘Let’s pretend’ dat in 1984 verscheen.

      Eén van de bekendste gedichten daaruit is Anna Achmatova, een prachtige ode aan de grote Russische poëet, die zij zeer bewondert.

 

Het gedicht gaat zo (Vertaling Kathleen Rutten) .

Anna Achmatova

Die met ingetogen stem
sprak voor dode
miljoenen. Die zichzelf benoemde.
Die bereid was.

met Angst en de Muze
beurtelings de wacht te houden.
De herkenning te spreken.

En ongelooflijk voor mij
de dichteres gegeven en door haarzelf
zo’n krachtige genade, zo’n standbeeld.

bronsogig bij de Neva
waar gevangenisduiven koeren.
De gedode stemmen, die opvliegen, weg,
voorgoed.


Anna Achmatova (1889-1966) is één van de grootste dichters uit de geschiedenis van Rusland/Sovjet Unie. Eveneens zeer geëngageerd.
      Zij verzette zich tegen de ontwikkelingen in de Sovjet Unie na de revolutie van 1917. Zij was daarin zeer teleurgesteld en schreef en dichtte erover.
      Haar ex-man Nicolai Goemiljov werd in 1921 door de communisten geëxecuteerd. Haar zoon Lev werd diverse malen gearresteerd en zou tot tien jaar werkkamp veroordeeld worden. Zij werd in 1946 uit de Unie van Schrijvers gezet.

      De Muze, waarvan sprake is in het gedicht van Judith Kazantzis, is de titel van een beroemd gedicht van Anna Achmatova. Het is één van de muurgedichten in Leiden, een initiatief van de stichting Tegen-Beeld.

Ik ben er even naartoe gegaan. Het is -in Cyrillisch schrift- aangebracht op een pand op de hoek van de Johan de Wittstraat en de Van Ledenberchstraat. Een plek buiten het centrum vlakbij Oegstgeest. Je komt daar niet toevallig terecht.

De Muze

Vertaling

               

En juist over dit gedicht ontstond in 1999 een rel in Leiden. Het gedicht was aanvankelijk aangebracht met een paarse achtergrond.

Paarse achtergrond

                          

Een buurtbewoner had hierover geklaagd en vond gehoor bij de gemeente want ineens verscheen er een schoonmaakploeg, die de paarse vlek verwijderde en daarbij en passant ook vrijwel de gehele tekst meenam.
      Verantwoordelijk wethouder in die tijd was -onthoudt die naam- Alexander Pechtold.

Pas een aantal jaren later werd de tekst weer in orde gebracht, nadat een commissie had uitgemaakt dat het aanbrengen van muurteksten onder de vrijheid van meningsuiting valt. Maar de vormgeving daarentegen niet, want die moet getoetst worden door de Welstandscommissie die daar in Leiden weer een zogeheten Stadsschoonverordening voor heeft.

      Het is natuurlijk potsierlijk en triest voor de strijdster Anna Achmatova dat zij postuum in het kleinburgerlijk milieu van Leiden onderwerp werd van een ordinaire burenruzie over een paarse vlek.

Kijk dan liever even naar het standbeeld waarvan ook sprake is in het gedicht van Judith Kazantzis. Het staat voor de gevangenis aan de oever van de Neva even buiten Sint Petersburg.

Standbeeld

 

Klik HIER voor alle ZoekPoëzie 

 

 

N.N. van Koos Schuur en Tom Eyzenbach

N.N. staat voor Nomen Nescio (Naam Onbekend). Dichter Koos Schuur (1915-1995) gebruikte die afkorting voor onderstaand gedicht uiteraard zeer bewust. Hij was redacteur van de Noord-Ooster, een blad dat verscheen in de regio Veendam-Wildervank. In de oorlog sloot hij zich aan bij een verzetsgroep. Hij werd verraden, vluchtte naar Amsterdam en dook daar onder.
      Koos Schuur ontving in 1945 de verzetsprijs voor letterkundigen. Van hem verscheen in 1946 de bundel Herfst, hoos en hagel met daarin N.N.


Van Koos Schuur

N.N.

Verlaat je huis! Vergeet wie achterbleven!
Verwissel eens per week van jas en hoed!
Loochen de woorden die je ooit geschreven
hebt! Schrijf niet meer! Zorg dat je niemand groet!
Spreek tegen niemand, ook niet in de treinen;
zeg hoogstens dat het weer wel warmer kon
of dat de zon wat minder fel moest schijnen.
Je naaste buurman is misschien je spion.
Wees nooit bevreesd! Laat nooit je onrust blijken
en blijf nooit staan bij ongeluk of brand!
tracht iedere controle te ontwijken
en als het niet kan, hoest achter je hand!
Vergeet dit lied, dat ik niet heb geschreven,
want ik ben niemand en niemand kent mij.
Onthoud dat velen thans onzichtbaar leven:
om hen te helpen leven ik en jij.

Toen ik wat meer las over dit gedicht en de poëzie van Koos Schuur bleek de Utrechtse kunstenaar Tom Eyzenbach een ets te hebben gemaakt naar aanleiding van dit gedicht. ‘’Leuk’’, dacht ik, ’’interessant”. Ik nam contact met hem op en vroeg of hij in het kort kon vertellen waarom hij voor dit gedicht had gekozen. Bovendien vroeg ik hem of ik een afdruk van die ets mocht plaatsen.
      Ik kreeg dit antwoord met bovendien een genereus aanbod:

In een paar woorden (ondanks dat ik iemand van het beeld ben) is vaak lastig in mijn geval, edoch even het archief erbij gehaald:

Ets is onderdeel van project - Taal en Teken '85 - 10 originele prenten door Utrechtse kunstenaars gemaakt in opdracht van het provinciaal bestuur van Utrecht ter gelegenheid van de bevrijding en het herstel van de democratie in 1945.

Geïnitieerd door de toenmalige Stichtse Culturele Raad in Utrecht. Vouwblad bijgemaakt door SCR met alle info over 10 prenten.

10 kunstenaars kozen uit bloemlezing, tekst, gedicht of eventueel eigen frase.

Hanny Michaelis, Lucebert, Ida Gerhard, Leo Vroman etc.
Ik koos voor Koos Schuur. Indrukwekkende poëzie !

Ets in oplage van 70, geleverd aan provincie en ik heb nog enkele genummerde exemplaren over;

Door je aangegeven enthousiasme voor poëzie en je VPRO verleden (ben zelf van - Living For The Art - en al 40 jaar VPRO lid / PSPer voor het leven ) heb ik, mocht je het op prijs stellen, een ( gratuit ) exemplaar voor je hier nog aanwezig; kortom laat maar weten .

Nuja noem dat maar een paar woorden,
vr.gr.Tom Eyzenbach 


Tekenaar in atelier


  


De kunstenaar bood mij dus zomaar die ets aan. Wij gingen naar Utrecht en werden warm ontvangen. Tom Eyzenbach vindt zichzelf vooral een tekenaar of eigenlijk nog meer een schilderend tekenaar. Hoewel hij tegen zijn pensioen loopt werkt hij nog heel hard.
      ‘’Ik ga nooit voor een uur of vier, vijf naar bed en slaap weinig’’.
Hij is altijd als zelfstandige blijven werken en was illustrator voor NRC-Handelsblad en De Volkskrant. Ooit was hij tegen ‘’de auto’’; maakte daar zelfs schetsen over voor de Fietsersbond. Nu heeft hij drie oude Citroëns, een DS, een CX en een XM. Dat gaf een extra band, want in die auto’s reed ik ook altijd.      
      Trouwens nog.


De prent N.N.


  


De tekst (Het gedicht)


De tekst moest voor deze techniek in spiegelschrift worden aangebracht.

  


Tom schreef mij voorts nog:


Heb in mijn archief van dit project ook nog pagina NRC-Handelsblad ( 05-01-1985 ) prachtig verhaal - De vrijheid van de ontwerper - 

Het treurige gehannes rond een herdenkingszegel, over de PTT / maken van zegel 1945 - 1985, waar middenin pagina krant gedicht N.N. Koos Schuur afgedrukt staat .

Vermelding erbij : Uit De 7 Vloeken door Koos Schuur geschreven in 1944 op verzoek van A.Marja voor  ' in agris occupaties ' ( op bezette akkers ) en gedrukt door H.N.Werkman.


Op deze kwestie kom ik nog terug.

 

Klik HIER voor alle ZoekPoëzie

 

 

Subcategorieën

 

Twee maal de helft en een geel strikje