Het Stoomgemaal te Sluis aan de Lek

Het was op een maandag in mei. Om precies te zijn 11 mei 1908. Op die dag werd Ida Gerhardt drie jaar.
       En ter gelegenheid van haar verjaardag mocht ze met haar vader mee naar Het Gemaal.
Zij woonde toen in Gorinchem (Gorcum). Het gemaal lag aan de Lekdijk.  Een afstand van ruim 16 kilometer.
       Ze schreef er een schitterend gedicht over: In memoriam Patris.

Om welk gemaal gaat dit en hoe slaagde vader erin om in 1908 met een meisje van drie jaar die afstand vice versa op één dag af te leggen?

Ik heb nogal wat moeite moeten doen om die antwoorden te vinden. Daar kom ik op terug, maar lees eerst het gedicht:


In memoriam Patris

Mijn vader heeft de waterlaarzen aan.
Wij samen zijn de Lekdijk afgekomen.
Ik ben voor mijn verjaardag meegenomen;
hij moest vandaag bij het gemaal langs gaan.

Gemaal: dat is je vader horen noemen
die vreemde woorden van een andere taal
als hij de waterstand leest van de schaal;
te ademen in het onbenoembaar zoemen
dat gonzend omgaande aanwezig is.
En, niets te zeggen als hij bezig is:

'Dat is een man, daar kun je staat op maken'
Als op de zaken orde is gesteld
doen wij op huis aan. Een lucht van geweld:
Gorcum ligt al door wolken overkraagd.
Geen noodweer en geen wereld kan mij raken
als hij, het laatste stuk, mij op de schouders draagt.
 
De Datum

Vader was directeur van de Ambachtsschool in Gorinchem.
      In juni 1908 verhuisde het gezin naar Schiedam omdat vader daar eenzelfde functie ging bekleden.
Ida Gerhardt was toen drie jaar oud.


Het Gemaal

Het gaat om het gemaal “Boezem van de Zederik’’. Dat ligt in het buurtschap Sluis bij Ameide, aan de Oude Zederik vlakbij de Lekdijk.
      Gebouwd in de jaren 1890-1893.
Twee stoomketels dreven het gemaal aan. Het zou dienst doen tot 31 oktober 1945.

Anno 2020 staat het gemaal er behoorlijk ontzield bij. Kapotte ramen, scheuren in de muren en binnen opgeslagen rommel.


Een aangetaste deur,

Begroeide achterzijde.


Oude Zederik

 

De werkzaamheden
Omdat vader -vond hijzelf- niet zoveel verdiende, had hij diverse bijbaantjes.
      Onder meer het opnemen van de waterstanden in het gemaal.


De boottocht

Er ging in die tijd dagelijks een stoomboot over het Merwedekanaal van Gorinchem naar Vianen.
      Vader en dochter namen die boot en stapten uit in Meerkerk.


De wandeling

Van Meerkerk naar het gemaal was het nog zo’n vijf kilometer. Dat hebben ze wandelend langs de Oude Zederik in ongeveer anderhalf uur afgelegd.
      ’s Middags nadat de werkzaamheden verricht waren legden ze diezelfde route weer af.
Terug in Gorcum begon het te onweren en nam vader zijn dochtertje op de schouders weer mee naar huis. Voor de kleine Ida een onvergetelijke gebeurtenis.
     
Waarschijnlijk één van haar allereerste herinneringen  


De Lekdijk

De Lekdijk is een lange dijk langs de rivier. Anno 2020 is de smalle weg gerenoveerd en in goede staat.  
      Je kunt de rivier over een grote afstand volgen.
Een prachtige tocht via Ameide, Tienhoven, Langerak, Nieuwpoort, Groot-Ammers, Streefkerk, Nieuw-Lekkerland en Kinderdijk naar Alblasserdam.


Bronnen

Ik heb om dit verhaal rond te krijgen contact gehad met:

--- Poëzieroute Gorinchem

--- Regionaal archief Gorinchem

--- De Nederlandse Gemalenstichting  


--- Historische vereniging Oud-Gorcum

Verder heb ik gegevens ontleend aan het boekje Trots en in zichzelf besloten: Ida Gerhardt. Afkomst en eerste deel van haar leven.
      Geschreven door Mieke van den Berg en Dirk Idzinga.

 
Klik HIER voor alle ZoekPoëzie