Aardrijkskunde


Een dam naar Ameland

Wat valt zoal op?

De Waddeneilanden zijn grof en vertekend. Vooral van Terschelling en Schiermonnikoog klopt maar weinig. Rottumerplaat heet Rottum. Die Bosch Plaat -what's in a name-  bestaat daar tot mijn verrassing wel. 
      Verder worden veel namen afgekort. Ruimtegebrek zou hiervan de oorzaak zijn, maar dat klopt volgens mij niet. Kijk eens naar Hindel. Daar kan toch eenvoudig Hindeloopen staan. Hetzelfde geldt bijvoorbeeld voor Holw. Ferw. en Hall. voor respectievelijk Holwerd, Ferwerd en Hallum.
      Misschien was het wel te veel graveerwerk of wilde meester Bos zijn kaarten vooral leeg en overzichtelijk houden.

Het meest opvallende geografische kenmerk op deze kaart is de dam tussen het vasteland bij Holwerd en Ameland. Deze dam werd in 1871 aangelegd.
      Dat gebeurde op initiatief van een zekere jonkheer Teding van Berkhout, die daarvoor de N.V. Maatschappij tot Landaanwinning der Friesche Wadden had opgericht. De dam was niet bedoeld als een wegverbinding, maar moest door aanslibbingswerken nieuwe landbouwgrond opleveren.
      De dam stak maar een halve meter uit boven het hoogste waterpeil en was daarom uiterst kwetsbaar. Tien jaar later -toen de eesrte Bosatlas dus al verschenen was- bleek dat al, toen een deel van de dam bij een storm wegsloeg. Het jaar daarop volgde een ander deel en toen was er geen geld meer om de dijk te reconstrueren.
      Restanten zijn nog steeds zichtbaar en wadlopers maken daar bijvoorbeeld gebruik van.

Later zijn er nog plannen geweest voor een vaste oeververbinding. De Staten van Friesland namen in 1937 met grote meerderheid zo’n plan aan, maar het is er gelukkig nooit van gekomen.
      Hoe zag die dam er uit?
Vorige week was ik op het Duitse waddeneiland Spiekeroog. Dat is 45 minuten varen met een ouderwetse veerboot vanuit het plaatsje Neuharlingersiel in Oost-Friesland.


(Eerder geplaatst mei 2008)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  

 

 

Opmerkelijk cadeau van een luisteraar

 In 1988 maakte ik in een tijd van bezuinigingen voor de VPRO een radioprogramma onder de titel: De sprekende ATLAS.
      Ik bladerde wat door diverse atlassen, vertelde anekdotes over bezochte plaatsen, fantaseerde over andere plekken en haalde er literatuur en poëzie bij. Muziekkenner Max Bruinsma zette er passende geluiden onder.
      Ik vertelde ook, dat ik altijd en overal kaarten kocht. Het was in een tijd dat er nog erg veel naar de radio werd geluisterd en de dagen erna ontving ik van diverse luisteraars spontaan kaarten en zelfs een paar atlassen.
      Het programma werd jaren later herhaald en toen vertelde presentatrice Tessel Blok, dat u zo aardig was geweest om mij die dingen op te sturen.
      Gevolg: Nog veel meer kaarten. Twee grote juten zakken vol.

 

Gisteren vond ik daar deze mysterieuze kaart tussen. Waar is dit in godsnaam? 

      Kijk alleen even naar die tekens.
Misschien kunt u het direct duiden, maar ik niet.
      Is dit Japans? Koreaans? Chinees? Vietnamees wellicht?

 

Hier zien we een deel van de kaart in detail. De zee of oceaan ligt in het westen. Er is een uitgebreid stelsel van wegen en spoorlijnen. 

      Dit is een dichtbevolkt modern gebied. In het westen ligt een grote haven.
De hoofdspoorlijn heeft een vertakking van zes kilometer plus maar liefst drie zijvertakkingen. Dat moeten containerhavens zijn.
      We zien tevens de hoofdwegen 1 ,10, 12 en 17, die duiden op grote activiteit.
 

Dit is een detail van de kaart met in het centrum de grootste plaats. Er staan twee cirkels om de zwarte punt. 

      Ten zuid-oosten ligt een groot spoorstation. In het westen zien we in geel een Highway.
Er is een aantal nieuwe wegen geprojecteerd.
Op Internet kun je proberen dit alfabet te vinden.
      Het leken mij na wat vergelijkingen Chinese tekens. Maar waar in China was het dan?
Ik keek naar HongKong. Naar Macau. Naar het eiland Hainan. Ik ging de hele oostkust van China langs.
     
Maar er was niets dat er op leek.
Ik keek toch ook naar Zuid-Korea, Japan, naar Thailand en Vietnam. Opnieuw; niets te bekennen.

Taichung op Taiwan.

 Tot ik bij de afgescheiden Chinese ''provincie'' Taiwan in de Zuid-Chinese zee kwam.
      Jawel:
Op een site met kaarten van alle regio's vond ik het.

        

 Dit is de regio Taichung op Taiwan. 
      Op de bovenste kaart te herkennen met een aantal districten in kleur.
De tekens zijn uit het Taiwan-Hakka

      Een taal die ze op het vasteland van China overigens niet verstaan.

 
Druk & modern

De hoofdstad Taichung heeft tegenwoordig 2.6 miljoen inwoners.
      Het is modern, druk en uiterst ontwikkeld.
Hieronder met de klok mee de Skyline, het hoofdspoorstation, de hoofdstraat, het honkbalstadion van de Sinon Bulls , het gemeentehuis, een windmolenpark en de horeca in het Taichung Park.

 

                                       
Waarom? 

Blijft er nog één vraag over. Waarom stuurt iemand mij een kaart van Taichung Taiwan?
     
Ik zal proberen een antwoord te geven.
Ik ben nog nooit op Taiwan geweest en heb er bij mijn weten ook nooit voor de radio over gesproken.
      Sterker:
Tot gisteren had ik zelfs nog nooit van Taichung gehoord.
     
Dus het antwoord op die vraag kan alleen maar luiden:

 Omdat iemand dat leuk vindt en hoopt dat ik ga opzoeken waar dit is.
        Zo'n dertig jaar later heb ik dus aan die wens voldaan.

 
(Eerder geplaatst 19-03-'12)

 

 

Lüderitz aan Zee

     


 Waar oh waar ligt Lüderitz?  

Lüderitz ligt niet in Duitsland.
      Ook niet in Zwitserland, Oostenrijk of Luxemburg.
En voor de slimmeriken onder u:
      Ook niet in het westen van Polen of Tsjechië, Oost-België, de Nederlandse Achterhoek, Zuid-Denemarken of de Franse Elzas.

      In Lüderitz schijnt namelijk bijna altijd de zon en de temperatuur daalt ook in de winter nooit onder de 19 graden.
Image

      De waarschuwing gaat ook in de lokale taal en in het Afrikaans, omdat het land langdurig bezet is geweest door Zuid-Afrika. Ca. tien procent van de bevolking beheerst die taal.
       Volgens sommige bronnen werd die taal er overigens al in de negentiende eeuw gesproken.

 

 Waarskuwing

  

 SPOOKSTAD  

In augustus 2013 werd de naam vanwege het koloniale verleden veranderd in Naminus, maar dat gedijt niet. De inwoners willen het niet.

Lüderitz is een soort spookstad geworden, waar men overigens nog steeds Duits spreekt. Het draagt ook nog het stempel van de oude Duitse koloniale architectuur. 
      Dat geldt zowel voor de rechtbank als het station, het postkantoor en de concertzaal. Als het er niet zo bloedheet was zou je je in een wat afgelegen Oostduits stadje kunnen wanen.
      Overigens was de eerste gouverneur in Duits Zuidwest Afrika, dr. H.Göring.
Inderdaad: DE VADER VAN......

 

 

Een geteisterde atlas

 

Er ging een broer van een vriend dood. In zijn nalatenschap bevond zich ‘de uitgebreide nieuwe Wereldatlas’ , bewerkt door A. de Moor en uitgegeven door Cohen Zonen in Amsterdam.
      Omdat een vriend van die vriend wist dat ik een leuke verzameling atlassen heb, kreeg ik dit cadeautje.
De atlas was oud en behoorlijk geteisterd. Zo ontbrak bijvoorbeeld een pagina met de datum van uitgifte.
     
Aan de hand van diverse kaarten moest ik toen gaan reconstrueren wanneer de atlas was verschenen.

                                 

Denemarken 

 Kijk eens naar deze kaart. Denemarken en zijn Europese bezittingen.
      De Fär-Öer en Bornholm zijn dat nog steeds, maar IJsland werd op 17 juni 1944 onafhankelijk, nadat de Engelsen het op 10 mei 1940 al bezet hadden.
     
De atlas was dus van VOOR de Tweede Wereldoorlog.

                               

 

Afrika

Volgende kaart. Afrika.
     
Een continent dat nog vrijwel alleen bestaat uit kolonieën. Er waren slechts twee uitzonderingen: Abessinië (Ethiopië ) in het oosten en Liberia in het westen.
      Eritrea -op de kaart Erydirea geheten- is nog Italiaans en dat is een volgende aanwijzing.
Eritrea kwam namelijk los van Italië op 1 april 1941, nadat de geallieerden het veroverd hadden.

Baltische Staten

 

 

De atlas is verschenen NA de eerste wereldoorlog.

Dat blijkt weer uit deze kaart van Oost-Europa waar de Baltische landen al onafhankelijk zijn.

 Estland, Letland en Litouwen werden dat in februari 1918. (Dat ze na de tweede wereldoorlog door de Sovjet-Unie werden ingelijfd, doet hier niet meer ter zake).


Duitschland

 

De verschijningsperiode tussen de twee wereldoorlogen kan worden verfijnd aan de hand van deze detailkaart van Duitschland. 
       Oost Pruisen bestaat nog, maar daarnaast ligt in roze de Vrijstaat Danzig (het latere Gdansk).
Die bestond tussen 1920 en 1939.

Limburg

 

 

         Maar dan komt deze kaart. Ooit was er in Nederland bij Vaals geen drielandenpunt maar een vierlandenpunt.
     Dat heeft te maken met het neutrale staatje Moresnet.

      Dat verdween volgens het Verdrag van Versailles eind 1919.

      (Aardrijkskunde 26: Viergrenzenpunten)

       Je moet er vanuit gaan dat zeker in die tijd aan de verschijning van een nieuwe atlas een paar jaar voorbereiding vooraf gaan.      
      Dat lijkt mij de verklaring van de nog -onterechte- aanwezigheid van het Vierlandenpunt. Meneer De Moor heeft dat over het hoofd gezien.

 Het kan dus bijna niet anders of de atlas is verschenen ergens tussen 1920 en 1925.

 

 Ten slotte:

De atlas leek van de onlangs overleden J.H. (Hans) van Lier. (Rotterdam 1950)

  

Ik liet toen aan broer Martin weten, dat Hans dan wel met een zeer gedateerde atlas heeft moeten werken. Zeker als we ervan uit gaan dat D1 staat voor een klas op de middelbare school.
      Het duurde een slapeloze nacht, maar toen kwam Martin erachter dat de naam op de kaft niet geschreven was door zijn broer, maar door zijn oom Joop van Lier, die ook de initialen J.H. had.
      Joop werd in 1920 geboren in Rotterdam. Hij vertrok naar Nederlands Indië om te vechten tegen Japan. Maar hij werd gevangen genomen en getransporteerd naar de Birma-Spoorweg in Thailand. Daar kwam hij om het leven. Hij ligt begraven in Kanchanaburi. Martin was daar in 1987. (Thailand heet in de atas nog Siam)
 
     Zijn commentaar:
      ‘Het was een merkwaardige ervaring bij die steen te staan: J.H. van Lier, een oom die ik nooit gekend heb; tevens de naam van mijn jongste broer’.

Familie Van Lier

                          

Deze foto is genomen in 1931 op de toenmalige Geldersekade in Rotterdam.
     
Vader M.J.A. van Lier (1914) van Martin en Hans staat links op de foto , (Oom) Joop in het midden en rechts staat hun opa, toenmalig eigenaar van café Het Bolwerk onder het Witte Huis.

Dat vader & Joop & Hans & opa mogen rusten in vrede.