Poëzie

 
 
Van Hugo Claus
 

Op Thomas zijn vierde verjaardag

 
Later, mijn jongetje, word je een man.
Later reikhals je als een giraffe naar het hoe en het waarom.
Men zal je stempelen als bagage.
Men zal je kwetsen om je wens en je droom.
En jij zal trachten eens en voergoed te fotograferen
het hoe en het waarom van de vrouw
die kantelt in je lakens
die zingt naarmate je ontdubbelt in haar vel.
En nog later, jongetje, wordt
je leven een plakboek.
Maar nog lange niet, nog lange niet.
 


Vader & Zoon

 
 
 

 

 

Hoop op Iwosyg

Een fris gewassen doedelzak en een lammertjesleerboek

 

Eén van de mooiste gedichten uit de Nederlandse literatuur vind ik Hoop op Iwosyg van Lucebert.
      Mystiek is het. Mysterieus. Magisch. Metafysisch.
Op het eerste gezicht is er geen touw aan vast te knopen.
      Op het eerste gehoor wel.
Ritmische klankassociaties zijn het. Een gedicht met zicht op de toekomst. Droevig en vrolijk. Inderdaad.

Maar wat is eigenlijk een Iwosyg?
      Dat vroeg ik mij al op de middelbare school af.
Vandaag probeer ik daar een antwoord op te geven, maar lees eerst het gedicht.

 

 

Van Lucebert

HOOP OP IWOSYG.

daar zit de kleine iwosyg

een giftige walgvogel

in zijn fris gewassen doedelzak

is hij droevig en vrolijk

is hij dromend en wroetend

in zijn geliefkoosde bloemen

is hij wroetend of vrolijk

hij heeft een raaf gegeten

en een kwakende koptelefoon

in een lammertjesleerboek

heeft hij gelezen

het is hem ernst als een rasp

die een gebogen mussenveertje bijvijlt

met zijn beide handen

denken zijn ogen en oren

over hoeveel jaren nadato nadaden

zal hij een onzelieveheersbaasje

een zindelijk sieraad zijn in de wereld?

                                                                                                                                                              Iwosyg naar een 
                                                                                                                tekening van Lucebert

nu nog zit hier iwosyg                                                                                                                         

met zijn spruitjes strottehoofd

hoog opgestoken uit

zijn nestharen stem en zegt:

tut tut (i.e.

welterusten)

 

Verhelderend essay

Heel veel is er niet te vinden over dit gedicht.
      Maar er is gelukkig een essay van de Nederlandse letterkundige Rudy Cornets de Groot.
‘Iwosyg is’, schrijft hij. ‘niet mooi, niet lelijk, niet onvolmaakt. Het is net als een symfonie van Schubert en de Venus van Milo: onvoltooid. Het onvoltooide heeft zijn eigen schoonheid’.

Cornets de Groot wijst erop dat Lucebert bij zijn gedichten vaak woordenboeken raadpleegde. Vooral de Van Dale.
      Hij zoekt in diverse drukken woorden op.
Woorden die beginnen met IW, doedelzak, nadaden, tut en lammertjesleerboek en stuit dan bijvoorbeeld op woorden als Iwriet , nadagen, lammertjespap en huttentut.
      Over de Walgvogel schreef ik al eens eerder: Reizen (19): Mahébourg Mauritius

 

Hij wordt op het goede spoor gezet door Aldert Walrecht. Een letterkundige die bevriend was met Lucebert.
(In 2000 verscheen Lucebert, acht brieven; Brieven aan Aldert Walrecht).

Volgens Walrecht is het gedicht geschreven in 1952 en was het gemaakt op het vierjarige zoontje van Bert Schierbeek.
      Dat was dus in de beginperiode van de Vijftigers, een beweging van experimentele dichters waarvan Lucebert en Schierbeek prominente vertegenwoordigers waren.


Op verzoek van Cornets de Groot geeft Frieda -de moeder van het kind- antwoord op vragen, die worden overgebracht door Walrecht.
      Dat wordt verwerkt in het essay.

‘Allereerst zijn daar’, schrijft de Groot ‘de doedelzak en de bloemen: het zijn de beelden voor de ballonbroek, waar het kind in rond liep, en op de stof waarvan bloemmotieven waren gedrukt. Voor de raaf wist Frieda geen oplossing, maar de koptelefoon was een stuk speelgoed, en het lammertjesleerboek een kleurenprentenboek met dieren, lammetjes o.a. Lucebert slaagt erin een objectieve observatie zo weer te geven, dat zij bij de feiten blijft, en toch een opening maakt naar een ruimte, ver van de werkelijkheid vandaan.’


En later:

‘Associaties die zich aandienen drukken een visie uit, en niet (de oplossing van) één of ander probleem. Zij stralen het eigen innerlijk leven uit, en zij doen dit met te groter kracht, naarmate de werkelijkheid meer en meer terug treedt’.


Dan komt Cornets de Groot met zijn verbluffende oplossing:

‘Natuurlijk wordt een gedicht op iwosyg dan een zelfportret. De experimentele dichtkunst is immers een tijdgenoot van dat jongetje, en de experimentele dichter, vol jazz en data, zingt zoals hij gebekt is. Dat strottenhoofd met zijn nestharen stem is ook de stem van deze dichters. Hun taal borrelt niet op uit geest of ziel: het is op en top lichamelijke taal’.

 

Het is overigens wel aardig om te weten dat Lucebert in 1949 al een verhouding had met Frieda Koch, de echtgenote van Bert Schierbeek.
     
Beide dichters schreven elkaar daar brieven over, waaruit zowel ergernis als bewondering spreekt.
Deze reeks prozadialogen werd in 1978 gebundeld in het boek Chambre-Antichambre.

 

 

ZoekPoëzie 1: Slauerhoff
Maneschijn te Tsingtao


ZoekPoëzie 2; Natasha Lako
De vier heldinnen van Mirdita


ZoekPoëzie 3: Ursula Krechel
Boetedagen


ZoekPoëzie 4; Hugo Claus
Voor Gerrit Kouwenaar

 

ZoekPoëzie 5; Jan Engelman

En Rade

 

ZoekPoëzie 6; Johnny the Selfkicker

Dendermonde 63 

 

ZoekPoëzie 7; Carlos Drummond de Andrade

De liefde, natuurlijk

 

ZoekPoëzie 8: James S. LaVilla-Havelin

Silver nights in Rochester

 

ZoekPoëzie 9; Simon de Geus

Jeugdherinnering

 

ZoekPoëzie 10: C.S. Adama van Scheltema

De Dijk

 

ZoekPoëzie 11: Wyslawa Szymborska

Een bewogen herbegrafenis 

 

ZoekPoëzie 12; Drs.P
Heen & Weer

 

ZoekPoëzie 13: Tan-te Pol-lie

Voor de klei-ne-ren


Zoekpoëzie 14: Paul Rodenko

Bommen

 

Zoekpoëzie 15: Paul van Vliet

Meisjes van dertien

 

Zoekpoëzie 16: Joan Hambidge & Elisabeth Eybers

Bloedbanden

 

ZoekPoëzie 17: Marc Chagall & Blaise Cendrars

De dichter (Half vier)

 

ZoekPoëzie 18: Homero Aridjis

Droom in Tenochtitlán

 

ZoekPoëzie 19; Jan Hanlo

's Morgens

 

ZoekPoëzie 20; Slauerhoff versus Schotman 

Benard advies 

 

ZoekPoëzie 21; Pablo Neruda

Een witte bungalow op Capri

 

ZoekPoëzie 22: David Shapiro

Empathy for Dave Winfield

 

ZoekPoëzie 23: Maurice Gilliams

Winter te Schilde

 

ZoekPoëzie 24: Saul van Messel

Restaurant

 

ZoekPoëzie 25: Jacques van Tol

De olieman heeft een Fordje opgedaan 

 

 

 

 

 

 

 

Vader is een lul

 

Op 2 oktober 1965 ging in het Nieuwe de la Mar Theater in Amsterdam de musical ‘Heerlijk duurt het langst’ in première.
      Met teksten van Annie M.G. Schmidt en muziek van Harry Bannink.
Het bekendste lied werd Op een mooie Pinksterdag, een duet van twee bezorgde vaders, gezongen door Leen Jongewaard & André van den Heuvel.


Dit lied zorgde voor behoorlijk wat stampij.
      Niet zozeer omdat vader vergeleken wordt met Onze Lieve Heer (hoewel!) en ook niet om de suggestie dat dochtertje wel eens zwanger geraakt zou kunnen zijn door ‘iemand uit Den Haag’. (Hoewel)
      Nee: het gaat vooral om de regel ‘Vader is een lul’.
Dit mocht niet voor de radio.
      Pas toen er een aanpassing werd gemaakt en de regel werd veranderd in ‘Vader is een nul’, mocht het gedraaid worden.
Anno 2011 tref je op Internet nog talloze malen de verkeerde tekst aan.


Luister hier naar de oorspronkelijke versie. 
      Dit optreden was in 1970 bij de uitreiking van de Televizier-ring.
Het publiek reageert blij en verrast als beide 'vaders' de juiste tekst zingen.  

 

Van Annie M.G. Schmidt


Op een mooie Pinksterdag

Op een mooie Pinksterdag

Als het even kon

Liep ik met mijn dochter aan het handje in het parrekie

te kuieren in de zon

Gingen madeliefjes plukken, eendjes voeren

Eindeloos

‘Kijk nou toch, je jurk wordt nat, je handjes vuil

En papa boos’

Vader was een mooie held

Vader was de baas

Vader was een duidelijke mengeling van Onze Lieve Heer

En Sinterklaas

‘Ben je bang voor ‘t hondje, hondje bijt niet

Papa zegt dat hij niet bijt’

Op een mooie Pinksterdag

Met de kleine meid

Als het kindje groter wordt

Roossie in de knop

Zou je tegen alle grote jongens willen zeggen: ‘Handen thuis

En lazer op’

‘Hebbu dat nou ook meneer? Jawel meneer

Precies als iedereen’

Op een mooie Pinksterdag

Laat ze je alleen

Morgen kan ze zwanger zijn

‘t Kan ook nog vandaag

‘t Kan van de behanger zijn

Of van een Franse zanger zijn

Of iemand uit Den Haag

Vader kan gaan smeken en gaan preken

Tot hij purper ziet

Vader zegt: ‘Pas op m’n kind, dat hondje bijt’

Ze luistert niet

Vader is een hypocriet

Vader is een lul

Vader is er enkel en alleen maar voor de centen

En de rest is flauwekul

Ik wou dat ik nog één keer met m’n dochter

Aan het handje lopen kon

Op een mooie Pinksterdag

Samen in de zon

Vader en dochter 2: F. Harmsen van Beek
     
Moeder of vader

Vader en dochter 1: Eva Gerlach
      Een heer in een ver land

 

Van A. Marja

 

De moeder

 

Ik zie haar steeds zoals zij, licht gebogen,

voor jou en mij de boterhammen sneed,

de lamp bescheen het tafelkleed,

en een lok haar beschaduwde haar ogen.

 

Als jij dan thuiskwam stond het brood gereed,

je kuste haar en streek die lok naar boven,

ik had mijn stoel inmiddels bijgeschoven,

zij zei: was eerst je handen, voor je eet

 

Zo zie ik het: of wij nog samen waren,

want zelfs de eenzaamheid van alle jaren

heeft nooit het helder beeld in mij verstoord.

 

Jij koestert hoop, ik heb herinneringen,

maar in de kleine huiselijke dingen

leeft zij voor mij, als in jouw hemel, voort.

 

A.Marja is het peseudoniem voor Arend Mooij (1917- 1964).

Het is de voornaam van zijn moeder. 

 

 

 

Trauma’s & relaties

 

Voordat u dit gedicht leest, zijn er een paar dingen die helpen.

 

--- Saul van Messel is een pseudoniem voor Jaap Meijer (1912-1993)

--- Jaap Meijer was getrouwd met Liesje Voet en hun oudste zoon heet Ischa 

--- Jaap, Liesje en Ischa werden in februari 1944 van Westerbork overgebracht naar concentratiekamp Bergen-Belsen in Duitsland

--- De moeder van Jaap werd in Sobibor Polen vergast

--- De vader van Liesje, Ies, werd in Sobibor Polen vergast

--- Polen was tot eind 1974 een café -restaurant in Amsterdam. Het hotel erboven brandde tot de grond toe af in mei 1977

--- Jaap en Liesje waren door de oorlogservaringen zwaar getraumatiseerd

--- De verhouding tussen Jaap en Ischa was zeer problematisch

--- De jongste zoon heet Job

 

 

Van Saul van Messel

 

restaurant

 

wij eten

bij polen

mijn jongste zoon

en ik

 

mijn moeder bleef

in polen

haar jongste zoon

ben ik

 

ik weet

niet wat

ik eet

 

en of ik

slik of

stik

 

 

ZoekPoëzie 1: Slauerhoff
Maneschijn te Tsingtao 


ZoekPoëzie 2; Natasha Lako
De vier heldinnen van Mirdita


ZoekPoëzie 3: Ursula Krechel
Boetedagen


ZoekPoëzie 4; Hugo Claus
Voor Gerrit Kouwenaar

 

ZoekPoëzie 5; Jan Engelman

En Rade

 

ZoekPoëzie 6; Johnny the Selfkicker

Dendermonde 63 

 

ZoekPoëzie 7; Carlos Drummond de Andrade

De liefde, natuurlijk

 

ZoekPoëzie 8: James S. LaVilla-Havelin

Silver nights in Rochester

 

ZoekPoëzie 9; Simon de Geus

Jeugdherinnering

 

ZoekPoëzie 10: C.S. Adama van Scheltema 

De Dijk

 

 ZoekPoëzie 11: Wyslawa Szymborska

Een bewogen herbegrafenis 

 

ZoekPoëzie 12; Drs.P
Heen & Weer

 

ZoekPoëzie 13: Tan-te Pol-lie

Voor de klei-ne-ren


Zoekpoëzie 14: Paul Rodenko

Bommen

 

Zoekpoëzie 15: Paul van Vliet

Meisjes van dertien

 

Zoekpoëzie 16: Joan Hambidge & Elisabeth Eybers

Bloedbanden

 

ZoekPoëzie 17: Marc Chagall & Blaise Cendrars

De dichter (Half vier)

 

ZoekPoëzie 18: Homero Aridjis

Droom in Tenochtitlán

 

 ZoekPoëzie 19; Jan Hanlo

 's Morgens

 

ZoekPoëzie 20; Slauerhoff versus Schotman 

Benard advies 

 

ZoekPoëzie 21; Pablo Neruda

Een witte bungalow op Capri

 

ZoekPoëzie 22: David Shapiro

Empathy for Dave Winfield

 

ZoekPoëzie 23: Maurice Gilliams

Winter te Schilde