Het Roode Paert van Enkhuizen 

Als je wat door het voormalige VOC-stadje Enkhuizen slentert, kom je op de pui van het stadhuis zomaar dit klinkdicht (sonnet) tegen van J.v.Vondel.
      Navraag leert dat J.v.Vondel inderdaad Joost van den Vondel is.
Het klinkdicht gaat over het kanon met de naam het Roode Paert, dat bij een zeeslag in 1622 tegen een Duinkerker kaper werd buitgemaakt door de Enkhuizer kapitein Volkaert Kanonijx. (Of hij werkelijk zo heette of dat men achteraf deze naam voor hem verzonnen heeft, is mij niet duidelijk).

Met hulp van Neerlandici en bronnen van de digitale bibliotheek voor de Nederlandse letteren heb ik de tekst geprobeerd te achterhalen en te verklaren.
      Daar gaat ‘ie.

Byschriften Aen de edele mogende zeeraeden t’Enckhuisen

Op het Roode Paert met zijn metaelen Kanon, uit den overwonnen Duinkercker, onder den zeestrijt, in hopman Volkaert Kanonijx oorlogsschip Oorloghsschip overgesprongen, in den jaere 1622, den 3 in Wijnmaent.

Aantekeningen.

Het Roode Paert is een kanon. Bij een zeeslag tegen de Duinkerkers werd een vijandelijk schip opgeblazen. Daarbij werd het kanon in de lucht geslingerd, waarna het terecht kwam op een Enkhuizer schip onder aanvoering van Volkaert Kanonijx. Dat gebeurde op 3 oktober 1622.

Dan komt het klinkdicht onder het motto:

Fatalis Equs Saltu Super Ardua Venit

Dit is ontleend aan Aeneïs VI, 515 en betekent: Het noodlottige paard komt met een sprong over de stelten heen.

 

Dan volgt het klinkdicht (Klinckdicht).

 

Wat heeft de stoffery der ouden ons vervaert (1)
Met Perseus, en Pegaes die, over zee gevlogen (2)
De werelt sloegh voor ’t hooft met een gedichte logen (3)
Een logen, in’t gestarnt gesteigert hemelwaert (4)

Het brave Enckhuizen draeft, vol moedts, op ’t Roode Paert (5),
Met zijnen kopren mont, dat gloê nde blixems braeckte, (6)
En donderklooten, daer Noortzee en lucht af kraeckte, (7)
Een paert, op ‘t Prinsenhof in Eeuwigheid bewaert. (8)

Het quam , toen Volckaert dien Duinkercker hadt gedrongen, (9)
Uit ‘s meesters zeekasteel, in’t Hollantsch slot gesprongen. (10)
De Zeehelt greep het by den zeetoom zonder last. (11)

Het opent met zijn hoef een Bronaêr voor den Zanger.(12)
Wij drincken op Parnas noch Helikon niet langer. (13)
Dit is ons paerdebron, hier is geen droom aen vast. (14)

Aantekeningen:

1. Stoffery: grootspraak

Vervaert: schrik aangejaagd

2. Perseus: Argriviese held, die met behulp van gevleugelde schoenen door de lucht vloog

Pegaes: Pegasus, het bekende gevleugelde paard, dat op de Helicon door zijn hoefslag een bron deed ontspringen; de zogeheten Peerdebron of Hengstebron vs. 14)

3. Sloegh voor ‘t hooft: ontsteld deed staan

Gedichte: verdichte

4. Zowel Perseus als Pegasus werden onder de sterrenbeelden opgenomen

5. Brave: dappere

Draeft op is een woordspeling want het betekent ook : beijvert zich of wedijvert.

7. Daer: waardoor

8. ‘t Princenhof: Admiraliteitshuis van Enkhuizen

9. Gedrongen: in ‘t nauw gebracht

10: Slot: synoniem met zeekasteel: schip

11. Zonder last: zonder bevel gekregen te hebben

12. Bronaer: Verwijzing naar Pegasus en de Paerdebron: bron waaruit de dichters bezieling putten

13. Wij drincken: wij (dichters) zoeken geen inspiratie.

14. Hier is geen droom aan vast: dit berust op werkelijkheid en niet op fantasie, zoals de mythologische voorstellingen.

 

SLOT 

Het Roode Paert spreekt.

Ick holp op zee Duinkercken oorelogen (1)
Maer Volkaert leerde ons Hollantsch schutmuzijk (2)
Mijn meester quam ten hemel opgevlogen. (3)
Toen koos ick ’t schip des vyants tot een wijck (4)

Laet Grieken met Pegazen elck verguizen (5)
Het Roode Paert, dat heldendichters teelt (6)
Verweckt een bron in’t wijdt befaemde Enckhuizen (7)
Daer bloeit Parnas: out Grieken zit misdeelt. (8)

 

Aantekeningen

 1. Holp: hielp

2. Schutmuzijck: geluid van het geschut

4. Wijck: toevlucht

5. Griecken: Griekenland

Verguizen:beschaamd maken of beter: trachten te overbluffen

6. Heldendichters teelt: vergelijk het klinkdicht vs. 12-14

8. Zit misdeelt: trekt aan het kortste eind.