Zomer 2001

EEN OPMERKELIJK STADJE 

Huittinen is een ingetogen wat dromerig stadje in Finland. Zo’n 200 kilometer ten noordwesten van Helsinki.
      Het ligt fenomenaal in de uitgestrekte bossen.
Er gaan vijf rivieren door de gemeente en natuurlijk zijn er volop meren.
       Belangrijkste rivier is de Kokemäki, waaraan het Puurjärvi-Isonsuo nationaal park ligt.
Het plaatsje telt nog geen 10.000 inwoners.

Geboorteplaats van Risto Ryti

Huittinen zou kunnen doorgaan voor een doorsnee Fins stadje, maar dat is absoluut niet zo.
      Het is namelijk de geboorteplaats van Risto Ryti, premier van Finland van 27 maart 1940 tot 19 december 1940 en president van het land van 19 december 1940 tot 4 augustus 1944.
Een zeer bewogen en uiterst omstreden periode in de geschiedenis van Finland.

Ik ben hier met Joop Wassenaar, een Nederlands historicus ( Te Gast 1) , die sinds 1994 in Finland woont. Hij spreekt vloeiend Fins en kan die moeilijke taal ook schrijven.
      Joop heeft zich zeer verdiept in het ingewikkelde oorlogsverleden van het land. Hij weet dat er in Huittinen tal van eerbewijzen aan Ryti te vinden zijn en vindt dat zo niet onbegrijpelijk dan toch wel opmerkelijk. Dit tot grote ergernis van veel Finnen.

Winteroorlog  

Dat komt zo.
      Op 30 november 1939 vielen Russische troepen Finland binnen. De Russen waren zowel qua mankracht als materieel (vliegtuigen) ver in de meerderheid.
      Maar de Finnen hielden manmoedig stand mede omdat het een zeer strenge winter was.
Zij vochten op ski’s , trokken sneeuwwitte capes over hun kleren, schilderden hun wapens wit, bouwden sauna’s achter de linies en overweldigden de Russen, die deze omstandigheden totaal niet gewend waren.
      Na de eerste grote verliezen veranderde de strategie van de Russen. Ze zetten meer tanks in en bezetten het land tot aan Helsinki. Op 12 maart 1940 werd de vrede van Moskou getekend, waarbij Finland een deel van Karelië (Zuidoost Finland) en nog een paar delen in Lapland moest prijsgeven.

Nog vòòr het uitbreken van deze Winteroorlog nam Ryti de taken waar van de zieke president Kyösti Kallio. Na diens dood werd Ryti op 19 december 1940 president.

Vrede van Moskou  

Na de vrede van Moskou begint voor de Finnen de zogeheten Vervolgoorlog. Vooral als Duitsland in juni 1941 de Sovjet Unie binnenvalt. Finland kiest de kant van de Duitsers en herovert met hun hulp zijn bezette gebieden. Ryti maakt vooral afspraken met Nazi-minister van Buitenlandse Zaken Joachim von Ribbentrop.
      In 1944 sluit Finland een akkoord met de Russen, waarbij opnieuw de eerder bezette gebieden terug gaan naar de Sovjet Unie.
(Anno 2009 zijn die gebieden nog steeds Russisch; ondermeer de stad Vyborg, die in het Fins Viipuri heet).

Gevangenisstraf  

In 1945 zorgen Finse communisten gesteund door de Sovjet Unie ervoor dat Ryti vervolgd wordt als oorlogsmisdadiger. Hij krijgt 10 jaar gevangenisstraf, waarvan hij er maar vier zal uitzitten.
      Hij wordt ontslagen om gezondheidsredenen, keerde niet meer in het openbare leven terug en overleed in 1956.
Daarna is hij door de Finnen op een voetstuk geplaatst en een soort nationale held geworden.
      In Huittinen bevinden zich bijvoorbeeld een Ryti-auditorium, een Ryti-bibliotheek, een Ryti-standbeeld, een Ryti-museum, een Ryti-straat en zijn geboortehuis is een soort bedevaartplaats geworden.

Ook in Pori een kustplaats waar Joop Wassenaar woont, wordt eerdaags een beeld van Ryti onthuld.
       Ik heb hem gevraagd nog eens uiteen te zetten wat hij hiervan denkt.

Hij schrijft:

Ryti en de Tweede Wereldoorlog hier intrigeren me omdat de verwerking van
39-45 hier erg verschilt van die in West-Europa.

Finnen zien de Winteroorlog als een verdedigingsoorlog tegen de SU en de Vervolgoorlog als een "erityis"=aparte oorlog.
Dat wil zeggen dat zij weliswaar tot aan het bittere eind (Hitler bezocht Finland nog in 1944 terwijl hij de oorlog dus al dik aan het verliezen was) de zijde van nazi-Duitsland hebben gekozen maar niet de beweegredenen van de nazi's deelden.

Waar in West-Europa sinds de jaren 70 verzoening en besef van eigen schuld aan de nazi-misdaden bij de herdenking van en geschiedschrijving over WOII voorop staat, is de
ontwikkeling in Finland omgekeerd:
in de jaren 70 werden de oorlogsveteranen met de neus op de feiten gedrukt maar sinds 1980 worden zij gevierd als vrijheidsstrijders.

De (meeste) Finnen noemen de nederlaag in 1944 een torjunta=verdedigings-overwinning.
In hun visie heeft de strijd om Karelië (twee keer bezet, twee keer ontruimd) de Finse onafhankelijkheid gewaarborgd.

De verheerlijking van Ryti staat model voor wat er met de verwerking van de oorlog hier aan de hand is.
Hij kreeg tien jaar aan zijn broek maar kreeg  gratie vanwege zijn gezondheid.

In zijn geboorteplaats Huittinen is dus zonder blikken of blozen al in de jaren 80 het stadhuis en een straat naar hem vernoemd.

En een paar jaar geleden eindigde de man tweede in de verkiezing van de Grootste Fin aller tijden.
(Nummer één was trouwens -ook een zeer interessante figuur- maarschalk Mannerheim, opperbevelhebber van de Witte troepen tijdens de burgeroorlog van 1918, strateeg van Groot-Finland in de jaren 20 en 30 en opperbevelhebber van het leger tijdens de verovering van Karelie in 1941.
Na de oorlog heeft deze Mannerheim geen dag gevangen gezeten maar zijn laatste dagen prettig gesleten in Zwitserland...)

Nu in mei wordt hier in Pori een standbeeld van Ryti onthuld.
Het is aangeschaft door zijn oude schoolkameraden van het lyceum hier.

 Ik ga er naartoe Ronald, naar de onthulling want gebeure wat er gebeurt ik kan het
niet nalaten om mensen ook bij die gelegenheid erop te wijzen dat Ryti
verantwoordelijk is geweest voor de deportatie van volgens de laatste tellingen 5000 kommunisten, joden en zigeuners naar Nazi-Duitsland en dat mijn zoons niet op school gaan leren dat Rusland de eeuwige vijand van dit vriendelijke volk is.