De negen Castelli

 
  (Door Rolf Weijburg)

      San Marino, de kleine vrije nederzetting boven op de berg Titano, voelde zich, ondanks zijn formidabele strategische ligging, toch niet altijd veilig.
      Vooral de voortdurende strijd met de heersers van Rimini, de Malatesta familie, brachten veel onzekerheid. Ter verdediging werden muren gebouwd rondom San Marino cittá en verrees het kasteel Guaita bovenop de klif.


Muren


 
Een tweede ring muren kwam er in de 14e eeuw en een eeuw later werd een derde verdedigingsring noodzakelijk geacht.



Zware muren met stevige kantelen verdedigden de kleine republiek en inmiddels stonden er drie indrukwekkende kastelen bovenop de drie rotsen op de rand van monte Titano die tot ver in de omgeving San Marino’s fiere onafhankelijkheid uitstraalden.

Kastelen

De drie kastelen zijn tot op de dag van vandaag San Marino’s nationale symbool.


Negen nederzettingen


Verbond

In 1463 sloot San Marino een verbond met de Pauselijke Staten tegen de Malatesta’s. San Marino bestond toen nog slechts uit de berg Titano met daarop San Marino Cittá en de dorpen Chiesanuova,  Aquaviva (Montecerreto), Domagnano (Montelupo) en Mercatale – het huidige Borgo Maggiore.
      Toen de Malatesta’s waren verslagen schonk Paus Pius II San Marino de dorpen en kastelen van Faetano, Montegiardino en Serravalle. Later dat jaar besloot het dorp Fiorentino zich bij de republiek te voegen. Het grondgebied van het op vier na kleinste land ter wereld was toen uitgegroeid tot 61 km2 en is sindsdien niet meer veranderd.

       De dorpen zijn uiteraard tegenwoordig flink groter geworden en hier en daar zelfs  aan elkaar gegroeid. De meeste hebben hun kastelen verloren, maar de bestuurlijke verdeling van San Marino is nog altijd gebaseerd op en vernoemd naar deze oorspronkelijke negen nederzettingen.
      Deze gebieden heten geen provincies, departementen, gemeentes of zelfs districten, nee San Marino is verdeeld in negen Castelli (enkelvoud Castello), kastelen.

Castelli

In het begin van de zeventiende eeuw kwam er een nieuw verdedigingsverdrag met de Pauselijke Staten en in 1631 werd de Serenissima Repubblica di San Marino officieel door de Paus erkend en kon het  land in betrekkelijke veiligheid verder leven. Arm en agrarisch maar vrij en onafhankelijk.
      Totdat tijdens de Italiaanse Veldtocht de Fransen onder bevel van Napoleon Bonaparte zich in Italië meldden. De Fransen eisten arrestatie en uitlevering van de Bisschop van Rimini die op verdenking van misdaden tegen Frankrijk naar San Marino was gevlucht. San Marino hield diplomatiek de boot af, rekte tijd en liet de Bisschop ontsnappen.
      Het land had vrijheid en menselijkheid hoog in het vaandel en wist Bonaparte ervan te overtuigen dat het daarmee een gemeenschappelijk streven had. Vrijheid, Gelijkheid en Broederschap waren immers ook de nieuwe Franse waarden. Bonaparte bleek ontvankelijk voor de heldhaftige aspiraties en de nobele waarden van de kleine republiek en uit respect en bewondering besloot hij om alle burgers van San Marino uit te sluiten van iedere belastingheffing en het land een grote hoeveelheid tarwe en vier kanonnen te schenken, die overigens nooit werden afgeleverd. Mochten de Sammarinezen daar behoefte aan hebben dan wilde de toekomstige Keizer ook nog wel wat land beschikbaar stellen zodat San Marino over een groter territorium kon beschikken.
      Dat laatste vond de republiek echter niet nodig.

Bij het Verdrag van Tolentino in 1797 garandeerde Napoleon Bonaparte officieel San Marino’s vrijheid en erkende zijn onafhankelijkheid.
      Ook bij het Congres van Wenen van 1815, waarin na Napoleon’s ondergang en na 25 jaar Europese oorlogen een vredesplan voor Europa werd opgezet en de Europese grenzen werden geherdefinieerd, werd de onafhankelijkheid van San Marino bevestigd.



Risorgimento

Het Congres van Wenen was in wezen ook het begin van de Italiaanse Unificatie, de Risorgimento. San Marino wilde onafhankelijk blijven en niet bij Italië worden gevoegd. Haar kansen waren misschien klein, maar doorslaggevend bleek het moment waarop de nobele republiek eens te meer onderdak verschafte aan vluchtelingen.
      Ditmaal niemand minder dan Giuseppe Garibaldi, één van de grote mannen achter de Italiaanse Eenwording, die in 1847 samen met een tweehonderdtal gelijkgestemden Venetië, dat tegen unificatie was, had moeten ontvluchten. In San Marino werd de groep onvoorwaardelijk opgenomen en uit dankbaarheid voor deze politiek gevoelige gastvrijheid bleef Garibaldi altijd pleiten voor San Marino’s onafhankelijkheid en kon het land buiten de Italiaanse unie blijven.  

      Vanuit onze hotelkamer in San Marino Cittá hadden we een onbelemmerd uitzicht op het Piazza Garibaldi met een kleine buste van de generaal en politicus. In bijna iedere stad in Italië is wel een Piazza Garibaldi met een Garibaldi standbeeld als eerbetoon aan de  grondlegger van de Italiaanse Eenwording.
      In San Marino staat echter een Garibaldi standbeeld  als eerbetoon aan de man die deze plek juist buiten de Italiaanse unie kon houden.

Garibaldi

Die nacht werd ik wakker van een ritmisch geluid. Het leek wel of er werd gemarcheerd. Ik keek uit het raam en zag een kleine colonne van strak stampende in het zwart geklede en bewapende mannen het kleine Garibaldi pleintje ronden.
      Het was de Sammarinese militie op oefening.
Garibaldi keek goedkeurend toe, want onafhankelijk of niet, waakzaamheid blijft altijd geboden!


 

 

Rolf Weijburg's
 A
tlas van de 25 kleinste landen in de wereld

KliHIER voor alle afleveringen