Een fort, een klein kanon en wat zelfspot

J.A. (Jan) Emmens (1924-1971) was een bijzonder dichter. Een erudiet man, die vooral ambachtelijke gedichten schreef en zich daarmee zeer onderscheidde van de experimentele poëzie van de Vijftigers. Angst en agressie komen veel voor in zijn werk, maar het is vaak relativerend.
     Hij was hoogleraar kunstgeschiedenis in Utrecht. In 1971 maakte hij een eind aan zijn leven.


Van J.A. Emmens

Spaans tourisme

‘’Het grondplan van zo’n fort is als een ster
’t Kanon, dat u ziet wel, is veel te klein
voor ons modern begrip.
Briefkaarten aan de ingang bij die oude vrouw.
U kijkt naar boven: ’t lijntoestel dat overvliegt
is dat van elf uur dertig, dat de aanvoer onderhoudt…”

De aanvoer, man, is mij helaas bekend:
van leugens, uniformen, sterren, dure heren
Die oude vrouw, die aan de ingang zit
en ik; wij weten alleen dit:
wij zijn te klein om ons hiertegen te verweren.


Ik heb gezocht en vergeleken en denk het gevonden te hebben. Dit speelt zich volgens mij allemaal af in Fiqueres, een stadje in Catalonië vlakbij de grens met Frankrijk.  Een toeristisch oord van betekenis, alleen al omdat het de geboorteplaats is van Salvador Dali.
      Even buiten de kern ligt het Castillo de San Fernando, een fort in de vorm van een vijfpuntige ster met een muuromtrek van vijf kilometer.



Klein kanon

Bij het fort staat inderdaad een heel klein kanon.

     Fiqueres heeft een vliegveld waar de toeristen tegenwoordig vooral met charters aangevoerd worden en minder met lijntoestellen..
      Jan Emmens schreef zijn gedicht in de tijd van de Franco-dictatuur.  Hij uit zijn kritiek, maar beseft dat hij er verder ook niets aan kan veranderen.


Gebedje

Die zelfspot komt ook terug in dit nagelaten gedichtje, waarin we zien hoe hij worstelde met zijn tekst.

       


               Het zichzelf beheersend gebedje


                                 Breek wat, een pot  
                                 een potje, breek wat
                                 een schotel, een stok
                                 breek wat, een stokje
                                 een tak, houtje
                                 breek wat
                                 een steeltje
                                 maar breek wat
                                 in godsnaam.