De Kalevala: Een Fins heldenepos

Ik vond dit doosje lucifers. Tulitikkuja heten die in het Fins. Het merk is Sampo.
Daar heb ik over geschreven in Poezie 1: Kalevala 

AARDS & MYTISCH

De Kalevala is het Fins heldenepos. Het speelt zich af in Karelië , de streek in het oosten en zuidoosten. Tot diep in de negentiende eeuw waren er in dit gebied bij gebrek aan alfabetisering zangers van oude mythische liederen en spreuken. De arts Elias Lönnrot reisde diverse malen naar Karelië , verzamelde de teksten en maakte er een episch werk van.

Het is een uiterst curieuze mengeling van magische en mystieke handelingen, van tovenarijen en metafysica, maar ook van zeer aardse gewoontes en leefwijzen in een cultuur, die heden ten dage tot op zekere hoogte nog steeds in Karelië aanwezig is.

In de tiende rune van dit Epos reist de smit Ilmarinen naar Pohjola, het Noordland. Daar kan hij een schone jonkvrouw veroveren als hij de zogeheten Sampo smeedt.

BRON VAN INSPIRATIE

Wat die Sampo nu precies is, wordt niet duidelijk. Veel Finnen speculeren daar nog steeds over en de Sampo is bijvoorbeeld een voortdurende bron van inspiratie voor kunstenaars. De beroemde Finse schilder Akseli Gallen-Kallela maakte dit werk, waar de Sampo gesmeed wordt.

Hij deed dit naar aanleiding van de volgende passage. (Vertaling Mies le Nobel)

Ilmarinen nu, de smeder,
hij, de eeuwige hamermeester,
smeedt met welgerichte slagen
klopt gezwind met sterke hamer,
smeedt met ware kunst de Sampo
dat hij meel maalt aan één zijde,
dat hij zout maalt aan de tweede;
munten maalt hij aan de derde.

En reeds maalt de nieuwe Sampo,
wentelt rond het bonte deksel,
maalt een maat in morgenstonde
maalt een maat om op te eten.
maalt een tweede voor de handel,
maalt een derde voor de voorraad.

Noordlands oude is vol vreugde,
brengt alras de grote Sampo
weg naar Noordlands rotsgebergte,
in de schoot der koperheuvels,
bergt hem achter negen sloten,
laat hem daar dan wortel schieten
negen vadem in de aarde:
één gaat in de moederbodem,
één gaat naar de rand van ‘t water,
onderin de berg de derde.

Gouden Ploegmes  

Eerder maakte Ilmarinen al diverse Sampo’s, die hij weer vernietigde. Ondermeer een goudglanzende armborst, een met goud versierd schip, een koe met gouden hoornen en een gouden ploegmes.
      Ook hierover hebben tal van Finse kunstenaars zich gebogen.

In het stadje Kuhmo -vanuit Karelië richting Pohjola (Noordland)- is een Kalevaladorp ingericht met een expositieruimte vol van Sampo’s.
      Bijgaand een indruk.