De grensovergangen van een dwergstaat


(Door Rolf Weijburg)

Andorra is het op zeventien na kleinste land ter wereld en ligt in de Pyreneeën op de grens tussen Frankrijk en Spanje. Het land is één van de bergachtigste staten ter wereld met misschien alleen Bhutan als echte concurrent.
      Het land, het enige co-prinsdom ter wereld, deelt een 64 kilometer lange grens met Spanje en een 57 kilometer lange grens met Frankrijk. Het zijn de oudste onveranderde internationale grenzen ter wereld en beide grenzen lopen door ruig en hoog berggebied met hoogtes van boven de 2000 meter. Ze worden ieder slechts één keer doorkruist door een doorgaande weg. Bij beide grensovergangen wordt, omdat Andorra niet tot de Schengen-landen behoort noch deel van de Europese Unie is, veelvuldig gecontroleerd.
      De Spaanse route volgt vanuit Seu de Urgell  de loop van de Valirarivier stroomopwaarts en kruist de grens net onder Sant Julià de Lòria bij de grenspost La Farga de Molas. De weg vanuit Frankrijk klimt aan de andere kant van Andorra de bergen over tot aan het op 2080 meter hoogte gelegen grensdorp El Pas de la Casa.

      Een vliegveld heeft Andorra niet, wel is er een heliport in Andorra la Vella en een nieuw Nationaal Heliport in aanbouw in Encamp.

Liftend op weg

De eerste keer dat ik in Andorra kwam was in 1973 toen ik samen met een vriendin liftend op weg was naar Marokko om daar in het zuidelijke kustplaatsje Mirleft een paar weken stoned rond te hangen. Zo ging dat nou eenmaal in die tijd.
      Ik hield in die jaren een boekje bij waarin ik alle liften die ik kreeg archiveerde: datum, van waar naar waar, automerk, wie er in de auto zat en wat er zoal gebeurde.

 

File

Onder het kopje 19 juli 1973 lezen we dat we van het Franse Langon in drie liften naar Mérens-les-Vals reden, 335 km verderop. Op 19 juli hebben we dan een lift te pakken vanuit Mérens-les-Vals tot aan Sant Julià de Lòria waar je Andorra alweer bijna uit bent.
      Wat de jongeman en jonge vrouw in de Volkswagen 1300 precies voor vage dingen met ons van plan waren, kan ik me niet meer herinneren.
Ik weet nog wel dat er halverwege de klim naar de Andorrese grenspost El Pas de la Casa een file stond waardoor we langzaam de berg op kropen. De file bleek te zijn veroorzaakt door de Andorrese grenscontrole: het kleine land liet niet met zich sollen en iedereen moest grondig worden geïnspecteerd alvorens de poorten tot het bergachtige co-prinsdom werden geopend.
  
   

De grenspost lag nèt over het bruggetje over de nog jonge rivier L’Ariège, die wat zuidelijker in de bergen ontspringt en zich bij Toulouse bij de Garonne voegt om uiteindelijk via Bordeaux in de Atlantische Oceaan te stromen.

Ansichten

Ik vond wat fraaie ansichten van omstreeks eind jaren zestig waarop de grenspost in winter- en zomertijd is te zien. Wat opvalt is de hoge concentratie Citroëns DS. Op een andere ansichtkaart uit waarschijnlijk ergens jaren twintig is te zien dat het gebouwtje links op beide modernere foto’s, de ‘Alto Andorra Control’, er ook in de jaren twintig al stond.

De grensovergang ligt op een hoogte van 2085 meter, maar eenmaal tot het co-prinsdom toegelaten vervolgt de weg zijn opwaartse gang tot hij de Port d’Envalira bereikt, met 2401 meter de hoogste bergpas van de Pyreneeën.
      Daarna stort het asfalt zich in het stroomgebied van de Valira, de rivier die de valleien uitsneed waarin de meeste Andorrese plaatsen alsook de hoofdstad Andorra la Vella liggen. Overigens was de officiële benaming van Andorra vroeger Valls d’Andorra, de valleien van Andorra.

Pas

De pas is de waterscheiding tussen het Valira-stroomgebied dat afwatert naar de Middellandse Zee en het Ariège-stroomgebied dat naar de Atlantische Oceaan stroomt. De pas ligt ook op de scheiding tussen de noordelijke en de zuidelijke flanken van de Pyreneeën en de omgeving van El Pas de la Casa is daardoor het enige deel van Andorra dat op de noordelijke flanken van deze bergketen ligt.
      De inmiddels tot een belangrijk wintersportoord uitgegroeide grensplaats probeert zich daarom los te maken van de parochie Encamp, één van de zeven parochies van het land dat voor het overgrote deel bestaat uit gebied op de zuidelijke flanken van de Pyreneeën. El Pas de la Casa  voelt zich anders en wil een eigen parochie. Maar daarvoor zou de Andorrese Grondwet moeten worden veranderd.

      Wat we toen in 1973 in Sant Julià de Lòria hebben uitgespookt weet ik niet meer. Andorra had weinig indruk op me gemaakt. Behalve uit bergen leek het land slechts te bestaan uit tax-free winkels waar je goedkope camera’s en radio’s maar vooral ook drank en sigaretten kon kopen.

      Mijn liftarchief vermeldt alleen nog een lift vanuit Seu de Urgell twee dagen later in een FIAT 1400 helemaal naar Barcelona. We hebben toen ongetwijfeld de enige grensovergang met Spanje moeten oversteken, La Farga de Molas, die er toen waarschijnlijk niet meer uitzag als op deze fraaie ansicht uit de jaren dertig.


Ander straatbeeld



Toen ik in 2008 in een huurauto vanuit Seu de Urgell naar Andorra reed, was het straatbeeld bij de grensovergang in ieder geval aanzienlijk veranderd.

Bergpas

Na een verblijf van vijf dagen reed ik Andorra aan de andere kant weer uit richting Frankrijk. Inmiddels was er een tunnel aangelegd die de bergen doorsteekt rechtstreeks naar Frankrijk, maar ik nam de bergpas die er nog even indrukwekkend uit zag als in mijn herinnering.

El Pas de la Casa had inmiddels alle charme verloren.

 

 

   

 
Rolf Weijburg's Atlas van de 25 kleinste landen in de wereld

KliHIER voor alle afleveringen