De verloren parelcultuur

(Door Rolf Weijburg)

 

Bahrein, het op 22 na kleinste land ter wereld in de Perzische of Arabische Golf, bestaat uit een dertigtal eilanden.
      Het grootste eiland is Bahrein waarop ook Manama, de grootste stad van het land en tevens hoofdstad ligt.
      Vlak ten oosten van Bahrein-eiland ligt het op één na grootste eiland van het land, met de op één na grootste stad, beide Muharraq genaamd. Muharraq is helemaal volgebouwd, de stad valt bijna van het eiland af.

Muharraq

In de smalle straten schemert nog wat van de sfeer van weleer door. Veel winkeltjes, veel handel, veel buitenleven, maar ook wel wat vergane glorie.

Game

Cars


De parel

Tussen 1810 en 1923 was Muharraq de hoofdstad van Bahrein en verreweg de belangrijkste stad in de hele golfregio. Nergens stonden zoveel koraalstenen moskeeën en huizen met meerdere verdiepingen. Het waren de gloriedagen van de stad toen alles er draaide om slechts één product: de parel.


Handelsproduct

De hoogwaardige parels uit de Bahreinse wateren waren al sinds de 5e eeuw het belangrijkste handelsproduct van de archipel en door de eeuwen heen heeft de parel de cultuur, de architectuur en stadsplanning, het sociale leven en de economie, het hele leven op Muharraq eigenlijk, beheerst.
      Aan het begin van het parelseizoen, meestal rond juni wanneer het water warm is, de dagen lang en de zee kalm, verlieten talloze dhows de haven van Muharraq op weg naar één van de grote pareloesterbanken, tientallen kilometers ten noorden van Bahrein. De schepen bleven veelal enkele maanden buitengaats en hadden daarom uitgebreide voedselvoorraden bij zich en vele liters drinkwater in houten vaten. Mochten die voorraden toch uitgeput raken dan konden speciale bevoorradingsschepen die door lokale handelaren werden gerund soelaas bieden.


Dows

   

De parel-dhows konden tot wel 100 man bemanning aan boord hebben, maar gemiddeld waren er zo’n veertig bemanningsleden. Er waren de duikers natuurlijk, die van ’s ochtends vroeg tot zonsondergang met gewichten om hun middel, een neusklem, een mandje en een mes onophoudelijk te water gingen. Ze konden tot meer dan een minuut onder water blijven.  Het was uiterst zware arbeid en niet ongevaarlijk.


Schulden

De duikers ontvingen voorafgaand aan het seizoen leningen van de kapiteins - die het geld ontvingen van invloedrijke handelaren – om hun aan land achtergebleven families te ondersteunen. Mochten de duikers aan het eind van het seizoen te weinig geoogst hebben dan ontstond er een schuld die werd meegenomen naar het volgende seizoen. Bij overlijden van een duiker werd zijn schuld automatisch overgeërfd. Velen kwamen nooit van hun schulden af.

 

Fidjeri

De duikers waren door touwen verbonden met de trekkers, die ze met hun nieuwe oogst oesters telkens weer omhoogtrokken. Er waren extra hulpjes die konden invallen als trekkers uitvielen. Er waren mensen aan boord die de oesters openbroken; roeiers en schoonmakers, koks en scheepsjongens. Er was zelfs een Koran-leraar aan boord en iemand die de dagelijkse gebeden leidde. En voor tijdens maar ook na de zware werkdag waren er muzikanten die het leven aan boord begeleidden met ritmische muziek en zang, trommels en handgeklap, de zogenaamde fidjeri -muziek.

De dhows waren drijvende dorpen waar keihard gewerkt werd maar waar de saamhorigheid groot was en vaak vriendschappen voor het leven ontstonden.

 

Aan land in Muharraq waren wijken ontstaan die ieder gelieerd waren aan één enkele stam of familie, die hun eigen parel-dhows exploiteerden. Duikers en trekkers, kapiteins en andere bemanningsleden met hun families woonden er. In het centrum van die wijken stonden grote gemeenschapshuizen, majlis, waar de bemanningsleden buiten het parelseizoen samenkwamen.  Muzikanten bezongen het harde leven en brachten varianten van de fidjeri-muziek ten gehore. 
   
Majils  

Er zijn in Muharraq nog enkele van dergelijke gemeenschapsgebouwen bewaard gebleven zoals deze prachtig gerestaureerde majlis van de Siyadi familie.

 

Vrouwen

Ieder jaar bij het aanbreken van het parel-seizoen, waren als bij toverslag alle mannen uit de woonwijken van Muharraq verdwenen. Iedere capabele man was naar zee vertrokken en op jonge jongens en oude mannen na was er geen man meer in de stad. Muharraq was gedurende de parelvissersmaanden een vrouwenstad.
      De vrouwen waren in die periode op zichzelf geworpen en zagen zich - ondanks het geld uit de voorschotten van hun parelduikende mannen waarmee ze moesten zien rond te komen in de maanden van mannelijke afwezigheid -  genoodzaakt om beroepen uit te gaan oefenen die normaal alleen door mannen werden beoefend.
      Veel vrouwen van Muharraq werden tijdens het parelseizoen vissers en bakkers.

Aan het begin van de 20ste eeuw kwam 80% van het wereldaanbod van parels uit de Golf. Muharraq met meer dan 30.000 parelduikers spande de kroon. 90% van alle economische activiteit in de stad was op één of andere manier gelieerd aan de parel. Er waren scheepswerven, touwslagerijen, zeilmakerijen, zagerijen en timmerwerkplaatsen. Kruideniers en kleermakers en handelaren in al het andere dat voor de parelvisserij nodig was. En niet te vergeten de juweliers en parelhandelaren die de reputatie van de Bahreini parel via Perzië en India naar de grote westerse markten in New York, Londen en Parijs brachten.


Cartier
In de jaren twintig van de vorige eeuw was de Franse juwelier Jacques Cartier kind aan huis in Muharraq waar hij zelf zijn parels inkocht.

    

 

Neergang

Maar het mocht niet duren.
      De wereldwijde economische depressie in de jaren twintig deed de vraag naar parels geen goed. Toen bovendien de in Japan ontwikkelde techniek om parels te kweken steeds geavanceerder werd en de veel goedkopere Japanse pareltjes de markten veroverden, was het snel gebeurd. De dure arbeidsintensieve Bahreini parelvisserij kon, ondanks de schitterende kwaliteit van de parels, niet meer opboksen tegen de Japanse overvloed.

In diezelfde tijd nam Manama de hoofdstedelijke titel over en werd in de Sakhir-woestijn Bahreins eerste olieveld ontdekt. Toen in de jaren dertig de eerste oliebronnen productief werden en olie het economische zwaartepunt werd dat de parelvissers naar de woestijn trok, was de Bahreini parelvisserij op sterven na dood.

Ik reed de King Faisal Highway op. Vanaf Muharraq stuurde ik mijn gehuurde Toyota de causeway over richting Manama. Links zag ik het Sail-monument, dat in smetteloos wit een ode bracht aan de parelvisserij.

World Trade Center

Ik reed door langs de noordkant van Manama, voorbij het futuristische Bahrain World Trade Center en  kwam verderop bij een grote rotonde waar een nog veel indrukwekkender monument de parel letterlijk op een voetstuk zette, het Pearl-monument.

Tegenwoordig bestaat dit monument niet meer. Niet omdat Bahrain de herinnering aan de parelvisserij heeft willen uitwissen. Het verdwijnen van het Pearl-monument heeft een heel andere reden…

 

 

Rolf Weijburg's
 A
tlas van de 25 kleinste landen in de wereld

KliHIER voor alle afleveringen