Van Huissen naar Tallinn



Een blinde 'spion' met oogverblindende dames

In 1988 wordt in Tokio, tijdens het vierjaarlijke Wereldcongres van Rehabilitation International (RI), Otto Geiecker, zeg maar, de hoofddirecteur van het Oostenrijkse GAK, en ‘Sovjet-watcher’, opgevolgd door de Amerikaanse industriëel Fenmore Seton. Er waren ook verkiezingen voor de voorzitters van de permanente commissies.
      Voor één van die commissies, de International Commission on Technology and Accessibility (ICTA) was ik door de Nederlandse Gehandicaptenraad voorgedragen. Ik werd verkozen en vormde samen met Theo Bougie, toen werkzaam bij het Instituut voor Revalidatievraagstukken (IRV) te Hoensbroek, als secretaris het ‘managing committee’.
      Nog geen maand later bereikte mij het verzoek van de RI Secretaris-Generaal Susan Hammermann (US) om half november naar Helsinki te komen. Want, groot nieuws, de Sovjet Unie èn het toen nog daarvan deel uitmakende Estland, zouden lid van RI worden. En ‘mijn’ commissie, de ICTA, en de Medische Commissie, voorgezeten door een Finse revalidatiearts, werden gevraagd om twee inhoudelijke seminars in Tallinn te organiseren, rond de ceremonie die bij het toetreden van zulke belangrijke leden hoort.

      Delegatie  

Enfin, ik reis op de geplande datum in november ’88 naar Helsinki, ik tref daar mijn RI-collega’s en de volgende dag vindt een ontmoeting plaats met een Estste delegatie die zich voorstellen als ministers, onder wie Laur Karu, de latere en eerste president van Estland. Er wordt kennisgemaakt, er worden RI-procedures doorgenomen, er worden wensen op tafel gelegd over de programma’s voor seminars. En… er wordt een datum afgesproken voor deze gebeurtenis: één van de laatste twee weken van augustus 1989, bijna een jaar later dus.

      Blinde expert  

RI is een wereldorganisatie, de Commissies zijn daar een afspiegeling van. Een regionale of mondiale bijeenkomst vergt redelijk veel voorbereiding, planning en het verwerven van reis- en verblijfkosten, en b.v. het voorbereiden van een lezing of presentatie. Dit is de taak van zo’n ‘managing committee’ zoals ik eerder noemde.
      Er zijn vaker van dit soort bijzondere bijeenkomsten, maar ook reguliere, jaarlijkse. Deze stond voor 1989 gepland voor de zomer van dat jaar tijdens een Regionale Assemblée in Berlijn. Daar dook voor het eerst een ons in het ‘circuit’ geheel onbekende genaturaliseerde Amerikaan op: een zekere Suchanek, blind, expert op het gebied van elektronica bij hulpmiddelen voor visueel gehandicapten. Hij werd vergezeld door twee oogverblindende assistentes die zo bij een chique escortservice konden zijn weggeplukt. Hij hield een inleiding in Berlijn en zou ook naar Tallinn komen. Daar was hij ook, weer met twee, maar nu andere zeer knappe begeleidsters, en speelde zijn rol. Daarna hebben we hem nooit meer gezien, hetgeen achteraf bij meerdere betrokkenen de mening deed postvatten dat hij door de US werd (aan-)gestuurd.

      Menselijke keten  

Op 19 augustus 1989 vlogen Bougie en ik naar Helsinki en staken de volgende dag met de ferry over naar Tallinn, de hoofdstad van Estland. We werden ontvangen door een team van Esten en Russen, er vonden bijeenkomsten plaats rond het lidmaatschap. Er waren hoge gasten uit kringen van RI, de president Seton en zijn vrouw, de burgemeester van Tallinn, de ‘ministers’ van Estland, hoge Sovjet functionarissen uit Moskou enz. Op 22 augustus begon het ICTA seminar. Veel, een stuk of twintig van de leden, voornamelijk uit Europa waren daar aanwezig. En natuurlijk veel Esten en Sovjet Russen. De 23e ’s ochtends was het niet rustig. De deelnemers uit Estland liepen in en uit en hadden, anders dan de dag ervoor, nauwelijks aandacht voor het gebodene. In de koffiepauze vroeg ik aan de PR-vrouw, een radiojournaliste, wat er toch aan de hand was. Wel, zei ze, vanmiddag gaan we demonstreren voor vrijheid en onafhankelijkheid. Ik vroeg wat dat inhield en hoe dat zou gebeuren. Er zou, zei ze, een menselijke keten tussen de hoofdsteden van de Baltische staten gevormd worden; wel 600 km. lang. Na de pauze hebben we dit aan de deelnemers gemeld. Na overleg besloten veel van hen in de keten te gaan staan. Theo en ik, ook alle aanwezige ICTA leden, behalve een Pools en een Oostduitse lid. Een onvergetelijke, maar ook surrealistische ervaring.

      Hogere machten  

Het is achteraf geredeneerd dat alles op zijn plaats viel. Ik ben er van overtuigd dat er via deze RI vertegenwoordiging, maar ook een VN-bijeenkomst een week ervoor, voor gezorgd is dat er buitenlandse gasten (getuigen) aanwezig zouden zijn. Dat wettigt de veronderstelling dat die demonstratie op 23 augustus 1989 al lang van te voren is bedacht en voorbereid. En ook dat er, zonder dat ik en vele anderen dat wisten, hogere machten aan de gang zijn geweest om e.e.a. te verwezenlijken. De tijd was rijp, de Sovjet Unie brokkelde al af en dat proces moest hier en daar wat worden ‘aangemoedigd’.