Nieuwe woorden

 

Allitererende schades

Op de radio wordt aandacht besteed aan het Groot Nederlands Vloekboek.
Daarin wordt een nieuw begrip gelanceerd: Scheldschade.
       Mooi woord.
De diverse scheldwoorden in dit boek krijgen een kwalificatie. Hoeveel schade richt je aan als je zo’n woord gebruikt en hoe ervaren de mensen dat. Het lijkt me duidelijk dat godverdomme of vuile teringhoer hoger scoren dan kloothommel, schijtlijster of belhamel.
     
Toen ik het hoorde ging ik maar eens bij mezelf na wat voor allitererende schade er zoal nog meer te verzinnen is. Je moet toch wat op een lange autorit.
       Zonder naar enige volledigheid te streven kom ik bijvoorbeeld op:

Schuldschade

Scheidingsschade
Schandeschade
Schaamteschade
Schaduwschade
Schaatsschade
Schalmeischade
Schaarschade
Schipschade
Scheepsschade
Schakelschade
Schansschade
Schuurschade
Schijnschade
Schavotschade
Schedelschade
Scheerlijnschade
Schoenschade
Schoffelschade
Schommelschade
Schrootjesschade
Schoorsteenschade
Schorpioenschade
Schorsschade
Schotschade
Schotelschade
Schouderschade
Schouwschade
Schouwburgschade
Schraagschade
Schurftschade
Schuurmachineschade
Scheppersschade
Scheppingsschade



 

Een Duitse Kundin

Mevrouw Marlies Krämer uit het Duitse Saarland wil dat zij door haar bank wordt aangesproken en aangeschreven als ‘’kundin’’. Zij is er zelfs een rechtszaak over begonnen. In eerste instantie is zij niet in het gelijk gesteld, maar ze is in hoger beroep gegaan. Frau Krämer is 80 jaar en een leven lang feministe en geen feminist.

Bestaat er in het Nederlands een vrouwelijke versie van klant? Ik heb eens wat gezocht, maar kan het niet vinden.
      Klante? Klantse? Klantin? Klantine?
We moeten overgaan tot een synoniem. Cliënt dus, want dat kan cliënte worden.

Zijn er nog meer van dit soort woorden?
      Natuurlijk.
Professor, hoogleraar, arts, minister, staatssecretaris, burgemeester, notaris om maar wat te noemen. Geen vrouw van te maken.
      Beroepen met een hoge sociale status.
Andersom komt het ook voor. Veelal beroepen met een lagere sociale status. 
     Werkster, poetsvrouw, secretaresse, vroedvrouw. Geen man van te maken. 
Secretaris? Dat wordt gebruikt voor hoge functies. Een mannelijke secretaresse wordt aangeduid als persoonlijk assistent of -beter nog- medewerker.

Zijn hier regels voor?
      Nee!
Het wordt overgelaten aan het spel der vrije krachten of simpel gezegd: een ieder doet maar waar hij -of zij- zin in heeft.

Je kunt er dan wat gedachten op loslaten.
      Naast een leraar bestaat een lerares. Maar niet iedere lerares stelt er prijs op om zo genoemd te worden. Leraar kan dus mannelijk of vrouwelijk zijn.
      Waarom een vrouwelijke hoogleraar dan weer geen hooglerares wordt genoemd is volkomen onduidelijk.

Naast een dichter bestaat dichteres, maar ik ken geen enkele dichteres die zich zo noemt.
      Daarentegen zijn er wel vrouwelijke schrijvers die zich met plezier schrijfster noemen.  
Maar voor auteur hebben we geen auteurse.

Een vrouwelijke dominee wordt wel eens domina genoemd, maar erg algemeen is dit niet.
      Daarnaast bestaat er ook domineese, maar dat is de vrouw van de dominee.
Iets dergelijks doet zich in veel gevallen voor met boer en boerin.

Is er een mannelijke vorm voor caissière? Caissier?
Is er een mannelijke vorm voor hoer? Of voor prostituee? 
Ik heb ’t niet gevonden. Een synoniem natuurlijk wel: gigolo.  

Een man die naar de hoeren gaat is een prostituant, maar is een vrouw die naar een prostituee gaat een prostituante?
      Kan een man ook een heks zijn? En hoe heet hij dan?
Kan een man een slet zijn; of een slettenbak?

Een mannelijke ballerina is een ballerino, maar dat hoor ik nooit.  Hij is een balletdanser.
      Als zij een danseuse is, is hij dan een danseur?
Wordt een ouvreuse een ouvreur?

Er zijn trouwens ook beroepen, die een sekseneutrale naam hebben gekregen.
      Een verpleegster en een verpleger kunnen beide vallen onder de noemer verpleegkundige.
Vroedvrouw en het vrijwel nooit gebruikte vroedman vallen onder verloskundige.
      Leraar en lerares onder leerkracht.
Dominee en domina onder geestelijke.

Frau Krämer blijft afwachten. Zij is in beroep gegaan bij het Bunderverfassungsgericht, de hoogste rechterlijke instantie in Duitsland. Ooit weigerde zij een identiteitsbewijs te accepteren, omdat de overheid haar niet met eigenaresse aanduidde.
      Zij heeft inmiddels behoorlijk wat bijval gekregen, hoewel er ook genoeg mensen zijn die haar een zeurpiet vinden. Maar daar is geen vrouwelijke variant van.
      Een tuthola dan maar. 



 

Participizzaparty’s & zwaaistoplichten

Verjaardagsprotocol

De prachtserie De Luizenmoeder was herkenbaar. Niet alleen voor ouders maar ook voor grootouders zoals wij, die de afgelopen vijftien jaar redelijk vaak onze zeven kleinkinderen van school haalden en trouwens nog steeds halen. Onderwerp van gesprek ook op die scholen. Juf Ank was alom aanwezig.
      En… het leverde een hausse aan nieuwe woorden op. Verjaardagsprotocol bijvoorbeeld.
Kinderen die op dezelfde dag jarig zijn, mogen niet op dezelfde dag trakteren. Ook bepaalde producten -drop bijvoorbeeld- zijn taboe.


Overprotocollisering

Het verjaardagsprotocol is bepaald niet het enige voorschrift. Ik vond ook dyslexieprotocollen, hoofdluisprotocollen, gescheidenoudersprotocollen, groepsindelingsprotocollen, pestprotocollen, afhaalprotocollen en gezondevoedingsprotocollen.
      Er is -vinden veel leerkrachten en ouders- sprake van overprotocollisering.


Ontprotocolliseren

Om de wildgroei in protocollen te beteugelen pleiten onderwijsdeskundigen voor een proces van ontprotocollisering.
      Of dat volgens een bepaald protocol moet weet ik eigenlijk niet.
Niet te hopen, want dan moet je spreken van een ontprotocolliseringsprotocol. 


Participizzaparty

Het mooiste woord in de serie was natuurlijk de heerlijk allitererende participizzaparty.
      Een avond voor ouders, waar de onderwijsproblemen, de prestaties van de kinderen en de diverse protocollen besproken worden, terwijl de deelnemers in het kader van de participatie zelf pizza’s maken. En er een participizzapilsje bij drinken.


Zwaaistoplicht

En dan was er ook nog het zwaaistoplicht. Ingevoerd voor ouders, die maar geen afscheid van hun kroost kunnen nemen. Als het op groen staat mag er gezwaaid worden. Gaat het naar oranje dan is dit het sein om op te houden en als het licht op rood staat ‘’mag er niet meer gezwaaid worden anders zwaait er wat’’.


Groenevingersmoeders

Luizenmoeders staan onder in de hiërarchie. Zij worden aangestuurd door een luizencoördinator.
      Daarnaast zijn er ook groenevingersmoeders, leesmoeders, hulpmoeders, taalmoeders en inlevingsmoeders.
Vaders zijn er vooral om klusjes te doen, timmeren, websites in elkaar zetten en bij uitstapjes voor het vervoer zorgen.
      Luizenvaders zijn nauwelijks te vinden.

  

 

Scheetreguleringsafspraken


Terreurschwalbe

Dit woord werd geïntroduceerd door Arjen Lubach in zijn actie voor een referendum over de zogeheten Sleepwet, de wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (WIV). Voorstanders van die wet zouden angst zaaien voor terroristische aanslagen en zich daarbij moedwillig in een slachtofferrol manoeuvreren.
      Schwalbe komt uit het voetbal en staat voor een fopduik, een versierde overtreding het liefst in het strafschopgebied.  In het Duits betekent Schalbe overigens zwaluw.
      En de WIV heet niet alleen sleepwet, maar ook sleepnetwet, tapwet dan wel aftapwet.


Interseksueel

Mensen in Duitsland die noch man noch vrouw zijn kunnen zich voortaan in Duitsland laten registreren als interseksueel. Dat heeft de hoogste Duitse rechter bepaald. Het zou in dat land gaan om zo’n 80.000 mensen. Dat is op een bevolking van 80 miljoen 0,001%
      Of interseksuelen met elkaar mogen trouwen weet ik eigenlijk niet.


Hoofddoekrev

 

Vrouwelijk scheidsrechters bij mannenvoetbal zijn schaars. Maar nu is er in Engeland een vrouwelijke referee (rev) opgestaan die een hoofddoek draagt.
      Het is de 23-jarige studente Jawahir Roble ook wel genoemd Jawahir Jewels of liefdevol JJ.
Zij was acht jaar toen zij vanuit Somalië naar Groot-Brittannië kwam.
      De spelers moesten er even aan wennen maar toen kankerden en scholden ze net zo hartgrondig als bij een ‘’gewone’’ Rev.


Digipil

Veel mensen vergeten op tijd hun pillen in te nemen. Dat kan binnenkort eenvoudig verholpen worden.
      In de USA is namelijk een digitale pil ontwikkeld. Als de pil wordt ingenomen verzendt een sensor een bericht naar een pleister die de patiënt moet dragen. Daarna wordt de informatie naar een app verzonden die dan weer een arts of een andere controleur op de hoogte stelt.


Instawaardig

De schoolgaande jeugd zit massaal op Instagram. Daar wordt erg veel uitgewisseld.
      Jongeren zetten er hun mooiste foto’s op.
Die moeten dan eerst Instawaardig worden bevonden.


Scheetreguleringsafspraak

In het VK-Magazine wordt iedere week een prangende kwestie aan de orde gesteld. De lezers kunnen dan reacties opsturen hoe zij zouden handelen om het allemaal op te lossen.
      Laatst kwam een mevrouw aan het woord, die klaagde dat haar man in haar bijzijn altijd maar scheten laat. Zelfs tijdens het eten. Als zij er wat van zei, merkte hij op dat hij dat toch zelf moest  weten en dat hij thuis zichzelf moet kunnen zijn.
       Het bleek een herkenbaar probleem, want er waren veel reacties. Inge Verbeek uit Loppersum merkte op, dat meneer het niet doet als er anderen in de buurt zijn. Hij kan het dus wel degelijk reguleren. Een scheetreguleringsafspraak zou een oplossing kunnen zijn, zodat ook mevrouw zich thuis kan voelen in haar eigen huis.


#MeToo-gedoe

De #MeToo-actie leverde ook nog nieuwe woordcombinaties op.

#MeToo’en
#MeToo-discussie
#MeToo-opwinding
#MeToo-nuancering
#MeToo-ophef
#MeToo-campagne
#MeToo-issue
#MeToo-tsunami
#MeToo-hysterie


Belastingvluchteling

En dan waren er nog de Paradise Papers, het #MeToo van het kapitalisme
      Nederland bleek niet alleen een belastingparadijs, maar ook een belastingvluchthaven waar belastingvluchtelingen zeer welkom zijn en geen asielprocedures moeten doorlopen.


Hollywoodkwal

Harvey Weinstein bleek in het #MeToo-geweld de grootste Hollywoodkwal.
      De uitspraak van zijn achternaam was ook een kwelling.  
Was het nou gewoon Weinstein of het deftige Weinstien?  

 

 

 

Egggate 

Er zat fipronil in eieren en dat werd een nieuwshype. We spraken over gifeieren, de eierkwestie en het eierschandaal.
      Er bleek een Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) te bestaan, die zich vooral onderscheidde door schutterende woordvoerders. Ze hadden het spul in stallen gevonden, maar hadden niet bedacht dat het dan ook wel eens in de kippen of de eieren kon zitten.
      En toen was er ineens een woord voor eierschandaal: Egggate (EGGG).
Er zijn de laatste tientallen jaren veel ‘’gates’’ geweest. Vooral dankzij gemakzuchtige journalistiek. Veel kwesties waar meer dan een luchtje aan zat, kregen het achtervoegsel gate.  
      Maar na Watergate is iedere andere gate een losersgate. Zo’n mooie gate als Watergate krijgen we namelijk nooit meer. Net zomin als ‘’een tweede Cruijff’’ of ‘’een nieuwe Cruijff’’ een echte Cruijff zou kunnen worden.
      Maar nu is er Egggate (EGGG). Ik heb gezocht maar geen enkel ander woord kunnen vinden met drie ggg’s achter elkaar.
Alleen daarom al moet dit Engelse woord door onze dikke Van Dale erkend en geijkt worden. 


Strooifiets

Een andere vakantiehype in dit land was de leenfiets ook wel deelfiets. Zo’n fiets in de stad die je via een app kunt activeren. Meestal voor vijftig cent per half uur. Zo’n fiets in de stad, die je ergens weer in een rekje terugzet als je uitgefietst bent.
      In Amsterdam is het inmiddels in een aantal wijken verboden, want het geeft gedoe. Bovendien worden er vaak oude fietsen gebruikt, die inmiddels de naam weesfiets hebben gekregen.
      Maar het mooiste woord kwam van meneer Marco te Brömmelstroet, hoofddocent stedelijke planning aan de Universiteit van Amsterdam.
Hij moet hebben gedacht aan strooigoed of strooibiljetten en introduceerde het woord strooifiets.   


Gigafietsflat

Amsterdam had al zijn Fietsflat (grote fietsenstalling), maar nu is in Utrecht bij het Centraal Station het eerste deel van een gigantische fietsenstalling geopend. (Ruimte voor 6.000 fietsen verdeeld over drie etages).
      Volgend jaar zal deze  gigafietsflat ruimte bieden aan 12.500 fietsen en daarmee de grootste van de wereld zijn.

 

Tripthee

In Brazilië bestaat het al eeuwen: Ayahuasca, een hallucinogene thee die wordt gemaakt van diverse plantenextracten uit het Amazonegebied.
      Maar tegenwoordig kun je in Nederland ook een theeceremonie bijwonen, waarbij dit middel gebruikt wordt. Je schijnt er niet alleen high van te worden, maar het reinigt volgens sommige gebruikers ook de ziel.  
      In een groot artikel in de Volkskrant wordt grept over tripthee.


Landschapspijn

Caspar Janssen loopt een jaar lang door heel Nederland en doet daar dagelijks verslag van in de Volkskrant. Caspar schrijft wat hij ziet en ook wat hij niet ziet omdat het er niet meer is.
      Uiteraard ontmoet hij mensen op zijn tocht. Zo was daar in Friesland de kennismaking met Theunis Piersma, uitvinder van het woord landschapspijn.
      Het woord werd ondermeer opgepikt door de Leeuwarder Courant, die een discussie startte over dit onderwerp. Over toenemende mechanisatie in de landbouw, over het verdwijnen van diverse soorten vogels als grutto’s, scholeksters en kieviten, over betongras en turbokoeien. En daarna verscheen een boekje onder de titel Landschapspijn van Jantien de Boer.    


Toeslagenkermis

Er zijn in Nederland diverse mogelijkheden om een tegemoetkoming te ontvangen als je niet genoeg inkomsten hebt. 
      Huurtoeslag, zorgtoeslag, kinderopvang, kindgebonden budget.
Op zich lijkt mij dat een belangrijke verworvenheid, maar bij de Belastingdienst is men er niet zo blij mee. Er zijn daar zelfs mensen, die pleiten voor het afschaffen van al die toeslagen.
      Er zou teveel misbruik van worden gemaakt en daardoor zou dit systeem verworden zijn tot een soort toeslagenkermis.


Zij-instromer

Bertine van Brakel stond ooit ingeschreven als man (m), maar na ‘’een odyssee van bijna een halve eeuw’’ werd zij een vrouw (v).
      Dat schrijft zij in een ingezonden brief in de Volkskrant.  Ze is altijd blij als ze wordt aangesproken met mevrouw.
Maar nu is daar de roep om genderneutraal taalgebruik.
      Ze is daar niet zo blij mee en stelt voor om haar dan maar voor de burgerlijke stand tot zij-instromer te maken.


Wegloopcompensatie    

AkzoNobel dreigde te worden overgenomen door het Amerikaanse bedrijf PPG Industries, dat een zogeheten break-up fee bood van 600 miljoen Euro.
      In het Nederlands werd dit in de financiële wereld bekende begrip vertaald met wegloopcompensatie.
AkzoNobel vond die 600 miljoen veel te weinig en eiste een wegloopcompensatie van twee miljard Euro.
      Toen liep PPG Industries op zijn beurt weg.