Audio (138)


De klank van Ulixes

Vandaag is het Bloomsday. U weet natuurlijk wat dat is, maar uw buurman of buurvrouw misschien niet. Bloomsday komt uit Ulysses, de meer dan beroemde roman van de Ierse schijver James Joyce.
      Het beschrijft één dag uit het leven van Leopold Bloom, een joodse advertentieacquisiteur in Dublin.
Die dag was 16 juni 1904.

Complex meesterwerk

Ulysses is een nogal complex boek. Niet geheel onomstreden, maar door critici geprezen als een meesterwerk door zijn diverse stijlen, taalrijkdom en fantasie, zijn taalklanken en -wendingen, humor en zijn voor die tijd alle taboes doorbrekende seksscènes.

      Vrij algemeen wordt de roman beschouwd als HET werk van de wereldliteratuur in de twintigste eeuw. Op Bloomsday 1982 - het honderdste geboortejaar van Joyce- werd het integraal voorgelezen voor de Ierse radio. Drieëndertig acteurs deden daar dertig uur over. Dit bijzondere experiment stond later model voor de VPRO-Radio, toen Gerard Reve zijn Avonden voorlas.

      Je moet er even inkomen. Misschien helpt het om eerst de film te zien. (Staat HIER integraal op Internet).
Dan leer je de karakters een beetje kennen. Niet alleen Leopold Bloom, die een soort reïncarnatie wordt van Odysseus, maar ook zijn vrouw Molly, die aan het eind van het boek een opzienbarende erotische monoloog afsteekt. En dan is daar ook nog de student Stephen Dedalus, die zo graag een kunstenaar zou willen zijn.

      Ik heb het boek gelezen in de vertaling van Pael Claes en Mon Nys, die in 1994 verscheen. Maar als u het boek niet gelezen heeft of zou willen herlezen, kunt u ook de geprezen nieuwste vertaling aanschaffen. Daarvoor tekenen Erik Bindervoet en Robbert-Jan Henkes.
      Die vertaling verscheen vorig jaar, maar binnenkort is er ook een pocket-editie.

Mijn oud VPRO-collega Guido Spring maakte samen met deze vertalers een radiodocumentaire, die vanavond tussen negen en tien uur wordt uitgezonden op Radio 1. Guido en de vertalers volgden in Dublin de sporen van Bloom en James Joyce en zochten vooral naar de geluiden van toen onder de titel: De klank van Ulixes.

      De documentaire (NTR-KRO-VPRO) kon gemaakt worden dankzij steun van het Nederlands Letterenfonds. Bijdrages zijn er ook van zanger Lucky Fonz en actrice Margijn Bosch. De presentatie op Radio 1 is van Vincent Bijlo.

Op DEZE SITE meer over de wekelijkse radiodocumentaire. Daar kunt u ook naar het programma luisteren als u het vanavond mist.

James Joyce Tower

                  

Medewerkers aan de documentaire op de James Joyce Tower even buiten Dublin aan het strand van Sandycove. De plek waar de roman begint.

V.l.n.r.: Robbert-Jan Henkes, Guido Spring, curator Robert Nicholson van de J.J.Tower en Erik Bindervoet.

Een beetje sfeer

Om een beetje in de sfeer te komen één citaat: (Begrijpt u waarschijnlijk ook waarom het moeilijk is om dit boek te vertalen)


‘Omdat hij een goedaardige aanhoudende pijn in de voetzolen voelde, strekte hij zijn voet naar één zijde uit en bekeek de kreuken, uitpuilingen en uitsteeksels die gedurende het herhaaldelijk in diverse uiteenlopende richtingen lopen waren veroorzaakt door druk van de voet, boog daarop voorover, ontstrikte de veterknopen, maakte de veters vrij en los, trok elk van zijn twee schoenen voor de tweede maal uit, deed de gedeeltelijk bevochtigde rechtersok uit, die aan de voorzijde opnieuw door de nagel van zijn grote teen was doorboord, tilde zijn rechtervoet op en trok nadat hij een paarsrode elastieken sokophouder had losgehaakt, zijn rechtersok uit, plaatste zijn onbedekte rechtervoet op de rand van de zitting van zijn stoel, pulkte aan het uitspringend deel van de grote-teennagel en scheurde het er zachtjes af, bracht het afgescheurde deel bij zijn neusgaten en snoof de reuk van het levende vlees op, waarna hij bevredigd het afgescheurde stuk nagel wegwierp’.

 

 

 

Ook je eigen vrouw


In 1978 werd actie geschreven als aktie. In het VPRO-radioprogramma Embargo, dat op vrijdag aan het eind van de middag werd uitgezonden, werd iedere week een zogeheten aktiespot uitgezonden. Voor en na het nieuws. Een linksige, alternatieve soms radicale beweging ging iets ondernemen en kreeg een minuut zendtijd om dat aan te kondigen. De VPRO toonde daarmee zijn engagement. De groeperingen stonden in de rij om aan de beurt te komen.

      Op het digitaal radioarchief van de VPRO staat een aantal van die spotjes. En zelf heb ik er ook nog een paar, omdat ik een aantal cassettebandjes heb bewaard van oude uitzendingen.

      Het zijn opmerkelijke spotjes. Niet zozeer vanwege de manier waarop Philippe Scheltema ze met veel toeters en bellen maakte, maar omdat ze een intrigerend tijdsbeeld vormen van wat de alternatieve scene 35 jaar geleden bezig hield. Sommige spotjes zijn gedateerd, maar anderen zijn nog verrassend actueel.

       Neem deze aktiespot van de Vereniging tegen Discriminatie, waarin een Surinaamse meneer begint met de kreet: 
      ‘Er wordt gediscrimineerd in Nederland’.

Dan volgen Turken, Marokkanen, Antillianen, Surinamers, Chilenen, homo’s en zigeuners. 
      ‘En’, zo eindigt de stem ‘je eigen vrouw’.

Dat hij zich hiermee -het homohuwelijk bestond nog niet- alleen tot mannen richt moet u maar beschouwen als een fout opzetje.

LUISTER HIER naar de spot.

De Vereniging bestaat niet meer, maar ging in 2007 met diverse andere organisaties op in een nieuwe landelijke vereniging tegen discriminatie onder de naam Art.1.

       Dat slaat uiteraard op de grondwet, waarin staat:
‘Allen die zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen gelijk behandeld. Discriminatie wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht of op welke grond dan ook, is niet toegestaan’.

 

Aktiespots 1: Lekker Dier
Aktiespots 2: Amelisweerd
Aktiespots 3: 't Kan Anders
Aktiespots 4; Het Russell Tribunaal
Aktiespots 5: Chili Komitee Nederland

 

 

 

 

Stop de militaire Junta


In 1978 werd actie geschreven als aktie. In het VPRO-radioprogramma Embargo, dat op vrijdag aan het eind van de middag werd uitgezonden, werd iedere week een zogeheten aktiespot uitgezonden. Drie keer.
      Een linksige, alternatieve soms radicale beweging ging iets ondernemen en kreeg een minuut zendtijd om dat aan te kondigen. De VPRO toonde daarmee zijn engagement. De groeperingen stonden in de rij om aan de beurt te komen.

      Op het digitaal radioarchief van de VPRO staat een aantal van die spotjes. En zelf heb ik er ook nog een paar, omdat ik een aantal cassettebandjes heb bewaard van oude uitzendingen.

      Het zijn opmerkelijke spotjes. Niet zozeer vanwege de manier waarop Philippe Scheltema ze met veel toeters en bellen maakte, maar omdat ze een intrigerend tijdsbeeld vormen van wat de alternatieve scene 35 jaar geleden bezig hield. Sommige spotjes zijn gedateerd, maar anderen zijn nog verrassend actueel.

Sommige spotjes hebben zelfs een heel klein beetje geholpen.

      Neem  DEZE AKTIESPOT voor Chili.

Het land zuchtte in 1978 onder een militaire dictatuur onder leiding van generaal Augusto Pinochet. Hij was op 11 september 1973 met een militaire machtsgreep aan het bewind gekomen. Salvador Allende, de zittende president van Unidad Popular werd daarbij vermoord.
      Nobelprijswinnaar Pablo Neruda overleed kort daarop. Volgens een officiele lezing aan prostaatkanker, maar er zijn bronnen, die beweren dat ook hij vermoord is. Hij zou een giftige injectie hebben gekregen. Een maand geleden is zijn stoffelijk overschot opgegraven om dat te onderzoeken.

      Onder grote druk van internationale machten & krachten en interne oppositionele bewegingen kwam er in 1990 een eind aan de junta en werd Chili weer een democratie. Dat was het trouwens voor 1973 ook heel lang geweest.


In mijn archief vond ik deze poster , die ik eens gekregen heb van een lid van het Chili Komitee Nederland. Moeder & twee kinderen voor de Chileense vlag.

(Foto: Hannes Wallrafen).

 

Aktiespots 1: Lekker Dier
Aktiespots 2: Amelisweerd
Aktiespots 3: 't Kan Anders
Aktiespots 4; Het Russell Tribunaal

 

Van Hans Tentije


Chili

De begrafenis van Pablo Neruda
heb ik gezien, gisteren, op de televisie
kitschbloemen waren met overweldigende pracht regelrecht
vanaf Macchu Picchui op z'n kist neergedaald, als oranjebloesem
en honderden mensen zongen in 't spaans de Internationale
't was of hij die zelf geschreven had

ergens in Santiago lag een kapotgeschoten man op straat
onder wat kranten
waarin misschien 't leugenachtige nieuws over de dood
van Allende nog naritselde

even later kwam er een admiraal van de militaire junta in beeld
om te vertellen dat de linkse terreur was afgelopen
dat de armen 't nu eindelijk beter zouden krijgen

wat kon ik anders doen, godverdomme
dan hem een langzaam slopende kopervergiftiging toewensen
anders niks
maar tegelijkertijd schoten me, slordig maar ontroerend genoeg, deze
regels van jou, Neruda, te binnen

 ''Ik wil de dood samen met de armen
wie tijd ontbrak hem nader te bezien
geranseld als ze zijn door wie de hemel
verkaveld hadden en fraai ingedeeld"

 

 

 

Hé joh, ze houden je d’r onder


Vanmiddag als de rijen bij de P.v.d.A. weer gesloten zijn, gaat een aantal mensen De Internationale zingen. Er zijn ledenraadsleden, die extra geoefend hebben want de tekst is bij lang niet iedereen bekend.

      Ooit was er een alternatieve tekst, die veel bekender was. ‘Hé joh, ze houden je d’r onder’ gezongen door Jaap van de Merwe.
      Die tekst was in Nederland uitermate bekend, want het was de slottune van het VARA-radioprogramma ’Een opvallend vrolijke gevarieerde visite’.

      Een programma (eind jaren zestig; begin jaren zeventig van de vorige eeuw), waarin luisteraars verzoekplaten konden laten draaien en bovendien in de uitzending mochten praten met presentator Kees van Maasdam.

      Het werd iedere dinsdag tussen de middag uitgezonden op Hilversum III, zoals dat toen nog heette. Het programma was zeer populair en werd vaak aangezet bij bedrijven en was te horen in kantines, op bouwplaatsen en in garages. Een soort ''rooie'' Arbeidsvitaminen. En altijd aan het eind was er die opruiende stem van Jaap van de Merwe, waar werkgevers nogal eens de pest over in kregen.
      Misschien waren ze wel bang dat het oproer echt nog eens zou gaan kraaien.


Luister HIER naar ‘Hé joh, ze houden je d’r onder’.

 

Hé joh, ze houden je d’r onder
Hé joh, ze houden je tekort
Te gek en ‘t is dan ook geen wonder
Dat dat niet meer genomen wordt
Nemen wij die maffe troep te grazen
Wij met z’n allen, doe mee, sta op!

Je kunt de zaak nooit op gaan blazen
Allenig met je dolle kop

Nu is ’t uit, niet meer dralen
Zet je schrap, nog één ruk
En de internationale brengt alle mensen geluk
(bis)

Van hogerhand valt niks te hopen
Van god van vorst of hoge piet
Als wij de kooi niet gingen slopen
Dan gebeurde het gewoonweg niet
Altijd zijn wij gewiekst bestolen
En zijn ons oren aangenaaid
Het wordt tijd dat nou eens onverholen
De rollen worden omgedraaid

Nu is ’t uit, niet meer dralen
Zet je schrap, nog één ruk
En de internationale brengt alle mensen geluk
(bis)

De staat dient om ons klein te houden
De wet is net een hoge hoed
De rechter tovert uit zijn mouwen
Wat de rijkdom het best voldoet
Trek ze af die zevige gezichten
Elk mens is even goed als slecht
Die rechten eist heeft ook z’n plichten
En wie zijn plicht doet die heeft recht

Nu is ‘t uit, niet meer dralen
Zet je schrap, nog één ruk
En de internationale brengt alle mensen geluk
(bis)

 

 

 

 

Schendingen mensenrechten in West-Duitsland


In 1978 werd actie geschreven als aktie.
      In het VPRO-radioprogramma Embargo, dat op vrijdag aan het eind van de middag werd uitgezonden, werd iedere week een zogeheten aktiespot uitgezonden. Drie keer.
      Een linksige, alternatieve soms radicale beweging ging iets ondernemen en kreeg een minuut zendtijd om dat aan te kondigen. De VPRO toonde daarmee zijn engagement. De groeperingen stonden in de rij om aan de beurt te komen.


Op het digitaal radioarchief van de VPRO staat een aantal van die spotjes. En zelf heb ik er ook nog een paar, omdat ik een aantal cassettebandjes heb bewaard van oude uitzendingen.

      Het zijn opmerkelijke spotjes. Niet zozeer vanwege de manier waarop Philippe Scheltema ze met veel toeters en bellen maakte, maar omdat ze een intrigerend tijdsbeeld vormen van wat de alternatieve scene 35 jaar geleden bezig hield.

Sommige spotjes zijn gedateerd, maar anderen zijn nog verrassend actueel.

      LUISTER eens naar deze spot waarin geld gevraagd wordt om het derde Russell Tribunaal mogelijk te maken. Dat zou gaan over schendingen van mensenrechten in West-Duitsland.
      Later dat jaar begon het Tribunaal in Frankfurt en het werd in 1979 afgerond. West-Duitsland was in die jaren in de ban van extreem-radicaal links, dat zich met name manifesteerde in bomaanslagen en moorden van de Rote Armee Fraktion.
      Alles wat ook maar een beetje links in die tijd was of in verband kon worden gebracht met communistische sympathieën werd scherp in de gaten gehouden of vervolgd. Veel mensen kregen een Berufsverbot.

      Zie ook ZoekPoëzie 3: Ursula Krechel.


Het spotje is in feite nog zeer actueel.
      Vorige maand werd in Brussel het vijfde Russell Tribunaal afgerond. Dat ging over de positie van de Palestijnen.
      Israël werd uiteindelijk weggezet als een apartheidsstaat en het Internationale Strafhof werd opgeroepen om Israëlische misdaden te onderzoeken.

 

Interventie in Vietnam

Het eerste Russell tribunaal werd in 1967 in twee sesssies gehouden in Stockholm en Kopenhagen. Dat ging over de Amerikaanse militaire interventie in Vietnam.
      Initiatiefnemer was Bertrand Russell, die gesteund werd door Jean-Paul Sartre.

Deze foto ging toen de hele wereld over en zorgde voor een schokeffect.

      Het negenjarige Vietnamese jongetje DoVan Ngoc is slachtoffer van napalm. Hij is naakt en toont zijn verwondingen ten overstaan van Tribunaal-leden.

      Het tweede Russell Tribunaal ging over dictaturen in Latijns Amerika , over grove schendingen van mensenrechten, over martelingen en moord.
      Het vierde Tribunaal vond plaats in Rotterdam en handelde over de positie van indianen in Midden- en Zuid-Amerika.

 

 

Aktiespots 1: Lekker Dier
Aktiespots 2: Amelisweerd
Aktiespots 3: 't Kan Anders

Aktiespots 4; Het Russell Tribunaal

 

 

 

Subcategorieën