Poëzie (216)


Potsierlijke burenruzie rond Russisch poëet

 


Judith Kazantzis (Londen 1940) is een geëngageerd publiciste en illustrator. Zij schreef een aantal dichtbundels, waaronder ‘Let’s pretend’ dat in 1984 verscheen.

      Eén van de bekendste gedichten daaruit is Anna Achmatova, een prachtige ode aan de grote Russische poëet, die zij zeer bewondert.

 

Het gedicht gaat zo (Vertaling Kathleen Rutten) .

Anna Achmatova

Die met ingetogen stem
sprak voor dode
miljoenen. Die zichzelf benoemde.
Die bereid was.

met Angst en de Muze
beurtelings de wacht te houden.
De herkenning te spreken.

En ongelooflijk voor mij
de dichteres gegeven en door haarzelf
zo’n krachtige genade, zo’n standbeeld.

bronsogig bij de Neva
waar gevangenisduiven koeren.
De gedode stemmen, die opvliegen, weg,
voorgoed.


Anna Achmatova (1889-1966) is één van de grootste dichters uit de geschiedenis van Rusland/Sovjet Unie. Eveneens zeer geëngageerd.
      Zij verzette zich tegen de ontwikkelingen in de Sovjet Unie na de revolutie van 1917. Zij was daarin zeer teleurgesteld en schreef en dichtte erover.
      Haar ex-man Nicolai Goemiljov werd in 1921 door de communisten geëxecuteerd. Haar zoon Lev werd diverse malen gearresteerd en zou tot tien jaar werkkamp veroordeeld worden. Zij werd in 1946 uit de Unie van Schrijvers gezet.

      De Muze, waarvan sprake is in het gedicht van Judith Kazantzis, is de titel van een beroemd gedicht van Anna Achmatova. Het is één van de muurgedichten in Leiden, een initiatief van de stichting Tegen-Beeld.

Ik ben er even naartoe gegaan. Het is -in Cyrillisch schrift- aangebracht op een pand op de hoek van de Johan de Wittstraat en de Van Ledenberchstraat. Een plek buiten het centrum vlakbij Oegstgeest. Je komt daar niet toevallig terecht.

De Muze

Vertaling

               

En juist over dit gedicht ontstond in 1999 een rel in Leiden. Het gedicht was aanvankelijk aangebracht met een paarse achtergrond.

Paarse achtergrond

                          

Een buurtbewoner had hierover geklaagd en vond gehoor bij de gemeente want ineens verscheen er een schoonmaakploeg, die de paarse vlek verwijderde en daarbij en passant ook vrijwel de gehele tekst meenam.
      Verantwoordelijk wethouder in die tijd was -onthoudt die naam- Alexander Pechtold.

Pas een aantal jaren later werd de tekst weer in orde gebracht, nadat een commissie had uitgemaakt dat het aanbrengen van muurteksten onder de vrijheid van meningsuiting valt. Maar de vormgeving daarentegen niet, want die moet getoetst worden door de Welstandscommissie die daar in Leiden weer een zogeheten Stadsschoonverordening voor heeft.

      Het is natuurlijk potsierlijk en triest voor de strijdster Anna Achmatova dat zij postuum in het kleinburgerlijk milieu van Leiden onderwerp werd van een ordinaire burenruzie over een paarse vlek.

Kijk dan liever even naar het standbeeld waarvan ook sprake is in het gedicht van Judith Kazantzis. Het staat voor de gevangenis aan de oever van de Neva even buiten Sint Petersburg.

Standbeeld

 

Klik HIER voor alle ZoekPoëzie 

 

 

N.N. van Koos Schuur en Tom Eyzenbach

N.N. staat voor Nomen Nescio (Naam Onbekend). Dichter Koos Schuur (1915-1995) gebruikte die afkorting voor onderstaand gedicht uiteraard zeer bewust. Hij was redacteur van de Noord-Ooster, een blad dat verscheen in de regio Veendam-Wildervank. In de oorlog sloot hij zich aan bij een verzetsgroep. Hij werd verraden, vluchtte naar Amsterdam en dook daar onder.
      Koos Schuur ontving in 1945 de verzetsprijs voor letterkundigen. Van hem verscheen in 1946 de bundel Herfst, hoos en hagel met daarin N.N.


Van Koos Schuur

N.N.

Verlaat je huis! Vergeet wie achterbleven!
Verwissel eens per week van jas en hoed!
Loochen de woorden die je ooit geschreven
hebt! Schrijf niet meer! Zorg dat je niemand groet!
Spreek tegen niemand, ook niet in de treinen;
zeg hoogstens dat het weer wel warmer kon
of dat de zon wat minder fel moest schijnen.
Je naaste buurman is misschien je spion.
Wees nooit bevreesd! Laat nooit je onrust blijken
en blijf nooit staan bij ongeluk of brand!
tracht iedere controle te ontwijken
en als het niet kan, hoest achter je hand!
Vergeet dit lied, dat ik niet heb geschreven,
want ik ben niemand en niemand kent mij.
Onthoud dat velen thans onzichtbaar leven:
om hen te helpen leven ik en jij.

Toen ik wat meer las over dit gedicht en de poëzie van Koos Schuur bleek de Utrechtse kunstenaar Tom Eyzenbach een ets te hebben gemaakt naar aanleiding van dit gedicht. ‘’Leuk’’, dacht ik, ’’interessant”. Ik nam contact met hem op en vroeg of hij in het kort kon vertellen waarom hij voor dit gedicht had gekozen. Bovendien vroeg ik hem of ik een afdruk van die ets mocht plaatsen.
      Ik kreeg dit antwoord met bovendien een genereus aanbod:

In een paar woorden (ondanks dat ik iemand van het beeld ben) is vaak lastig in mijn geval, edoch even het archief erbij gehaald:

Ets is onderdeel van project - Taal en Teken '85 - 10 originele prenten door Utrechtse kunstenaars gemaakt in opdracht van het provinciaal bestuur van Utrecht ter gelegenheid van de bevrijding en het herstel van de democratie in 1945.

Geïnitieerd door de toenmalige Stichtse Culturele Raad in Utrecht. Vouwblad bijgemaakt door SCR met alle info over 10 prenten.

10 kunstenaars kozen uit bloemlezing, tekst, gedicht of eventueel eigen frase.

Hanny Michaelis, Lucebert, Ida Gerhard, Leo Vroman etc.
Ik koos voor Koos Schuur. Indrukwekkende poëzie !

Ets in oplage van 70, geleverd aan provincie en ik heb nog enkele genummerde exemplaren over;

Door je aangegeven enthousiasme voor poëzie en je VPRO verleden (ben zelf van - Living For The Art - en al 40 jaar VPRO lid / PSPer voor het leven ) heb ik, mocht je het op prijs stellen, een ( gratuit ) exemplaar voor je hier nog aanwezig; kortom laat maar weten .

Nuja noem dat maar een paar woorden,
vr.gr.Tom Eyzenbach 


Tekenaar in atelier


  


De kunstenaar bood mij dus zomaar die ets aan. Wij gingen naar Utrecht en werden warm ontvangen. Tom Eyzenbach vindt zichzelf vooral een tekenaar of eigenlijk nog meer een schilderend tekenaar. Hoewel hij tegen zijn pensioen loopt werkt hij nog heel hard.
      ‘’Ik ga nooit voor een uur of vier, vijf naar bed en slaap weinig’’.
Hij is altijd als zelfstandige blijven werken en was illustrator voor NRC-Handelsblad en De Volkskrant. Ooit was hij tegen ‘’de auto’’; maakte daar zelfs schetsen over voor de Fietsersbond. Nu heeft hij drie oude Citroëns, een DS, een CX en een XM. Dat gaf een extra band, want in die auto’s reed ik ook altijd.      
      Trouwens nog.


De prent N.N.


  


De tekst (Het gedicht)


De tekst moest voor deze techniek in spiegelschrift worden aangebracht.

  


Tom schreef mij voorts nog:


Heb in mijn archief van dit project ook nog pagina NRC-Handelsblad ( 05-01-1985 ) prachtig verhaal - De vrijheid van de ontwerper - 

Het treurige gehannes rond een herdenkingszegel, over de PTT / maken van zegel 1945 - 1985, waar middenin pagina krant gedicht N.N. Koos Schuur afgedrukt staat .

Vermelding erbij : Uit De 7 Vloeken door Koos Schuur geschreven in 1944 op verzoek van A.Marja voor  ' in agris occupaties ' ( op bezette akkers ) en gedrukt door H.N.Werkman.


Op deze kwestie kom ik nog terug.

 

Klik HIER voor alle ZoekPoëzie

 

 

 

Zoete lieve Gerritje

De eerste vragen die ik me stelde bij het lezen van dit volksliedje waren:
       Wie of wat is Gerritje, is Gerritje een man of een vrouw, is de zoete lieve meid ook Gerritje en bedoelt de schepper met ‘’dat’’ ook nog eens Gerritje.
       Er blijkt veel over geschreven en nog meer over gespeculeerd. De auteur is overigens onbekend.
Lees eerst het vers.

Dat gaat naar Den Bosch toe, zoete lieve Gerritje,

Dat gaat naar Den Bosch toe, zoete lieve meid.


Wat zullen wij daar drinken, zoete lieve Gerritje?

Wat zullen wij daar drinken, zoete lieve meid?


Brandewijn met suiker, zoete lieve Gerritje,

Brandewijn met suiker, zoete lieve meid.


Wie zal dat betalen, zoete lieve Gerritje?

Wie zal dat betalen, zoete lieve meid?


Den eerste boer den beste, zoete lieve Gerritje,

Den eerste boer den beste, zoete lieve meid.

Een eenduidig antwoord is er niet. Als je Internet napluist kan Gerritje zowel een man als een vrouw zijn, maar ook een moordenaar, een koe of een kip.
       Maar het antwoord lijkt mij eenvoudig, want het vers hierboven is een samenvatting van een uitgebreider vers, dat in 1819 verscheen in de liedbundel De Vrolyke Trompetter. Een voor die tijd behoorlijk scabreus lied, waarin zoete lieve Gerritje, lieve lekkere Gerritje blijkt te zijn.
      Een mevrouw die het achter de Malle Molen misschien wel doet met een soldaat, die van de brug wordt geplukt, nadat een boer al de brandewijn met suiker heeft betaald. Mysterieus is ook de rol van Manke Gerrit en Scheele Gysje.
      Het gaat zo:


Kom laten wy eens drinken, Lieve lekkere Gerritje,

Kom laten wy eens drinken, Zoete lieve Meid.


Brandewyn met Zuiker, Lieve lekkere Gerritje,

Brandewyn met Zuiker, Zoete lieve Meid.


Nog een half pintje, Lieve lekkere Gerritje,

Nog een half pintje, Zoete lieve Meid.


Wie zal dat betalen? Lieve lekkere Gerritje,

Wie zal dat betalen? Zoete lieve Meid.


De eerste Boer de beste, Lieve lekkere Gerritje,

De eerste Boer de beste, Zoete lieve Meid.


Dat gaat na den Bosch toe, Lieve lekkere Gerritje,

Dat gaat na de Meijery, Zoete lieve Meid.


Op de Brug staat een Soldaat, Lieve lekkere Gerritje,

Op de Brug staat een Soldaat, Zoete lieve Meid.


Nu wil ik hem eens vragen, Zoete lieve Gerritje,

Een kansje met hem te wagen, Zoete lieve Meid.


Achter de malle Moolen, Lieve lekkere Gerritje,

Achter de malle Moolen, Zoete lieve Meid.


Komt daar dan iemand kyken, Lieve lekkere Gerritje,

Komt daar dan iemand kyken, Zoete lieve Meid.


Gy moet maar op de Wagen, Lieve lekkere Gerritje,

Ik zal er jou op dragen, Zoete lieve Meid.


Manke Gerrit met Hansje, Lieve lekkere Gerritje,

Zy houde graag van danssen, Zoete lieve Meid.


’t Is van een Boere Meisje, Lieve lekkere Gerritje,

Zy houd veel van Scheele Gysje, Die zoete lieve Meid.


Kom aan dan zoet lief zusje, Nu nog een lekkere zoen,

Onder een lekker kusjen, Kan men ’t makkelyk doen.


In Den Bosch staat op de hoek van Lepelstraat en Korenbrugstraat een standbeeld van Leo Geurtjens, dat daar in 1958 onthuld werd.
Gerritje met kip (of haan).

  

 

 Klik HIER voor alle ZoekPoëzie 

 

 

De hangende huizen van Cuenca

    

Cuenca is een mooi middeleeuws stadje in de Spaanse regio Castilië. Halverwege Madrid en Valencia.
Sinds 1996 staat de stad op de werelderfgoedlijst van Unesco. Er staan paleizen en monumentale kerken, maar het meest bekend is het vanwege zijn ‘’hangende huizen’’.

                    Júcar                             


Van Rein Bloem

Neem Cuenca

Volg de gids:
twee rivieren,
de Júcar en de Huécar,
omringen de oude wijken-
bochtige stegen,
onderbroken door trappen-
van beneden heeft u
een zeer apart gezicht
op de hoge huizen boven
in de rotsen opgehangen.

Volg een schrijver:
de huizen smal als torens,
uitpuilend tegen de rots geplakt
als geweldige vogelnesten-
een opschrift: Morituro Sat,                                           
voldoende voor wie sterven moet.                           

Met deze woorden,
die ik geef voor wat ze zijn,
verover ik een stad-  
distels blijken er te groeien
en men heeft er het leven,

Met andere woorden,
die ik geef voor beter:
neem Cuenca.                                                                  

              Huécar

Wie de schrijver in dit gedicht is, weet ik niet. Wel is bekend dat de Griekse astroloog en geograaf Claudius Ptolemaeus in het begin van onze jaartelling deze streek heeft beschreven en in kaart gebracht. Maar de stad Cuenca stamt waarschijnlijk uit 784, toen het bekend stond onder de naam Kunka. Het kwam pas tot bloei in de Middeleeuwen.
     
De Spaanse schrijfster Lola Salvador Maldonado schreef El Crimen de Cuenca, een roman die in 1980 met groot succes verfilmd werd.
      Morituro Sat is een opschrift, dat je in Spanje regelmatig op begraafplaatsen vindt.

 

Klik HIER voor alle ZoekPoëzie 

 

 

Das Lied ist aus….

Willem van Iependaal (1891-1970) schreef in de jaren dertig van de vorige eeuw dit liefdesversje. Geïnspireerd door de titelsong van de beroemde Duitse liefdesfilm Das lied ist aus onder regie van Géza von Bolváry.
      Met die beroemde regel: Frag nicht warum ich gehe; Frag nicht warum.

Van Willem van Iependaal

Het lied is uit…

Ik zocht in riet en wilgenblad
Een schuil met jou, Marie,
Omdat jij last van sproeten had
En ik van poëzie

Ik zong van Maan en Wereldwee
Voor jou, mijn koningin
En jij sprak over H.V.V.
En ijsies van Jamin.

Ik noemde je mijn troeliefras,
Mijn snuitebout en snoes…
Jij veegde met mijn flodderdas
De kruimels van je bloes!

Jij trouwde met een makelaar,
Een sof, een bankroutier…
’t Verschoten lintje uit je haar
Treurt aan mijn stomme lier.

Ik koop nou shag van Dobbelman,
Die kost maar negen spie
En draai er saffiaantjes van:
Das Lied ist aus, Marie…

Veel liefdesverdriet lijkt Willem niet te hebben. Hij werd geboren in Rotterdam en Marie komt uit Den Haag, getuige haar liefde voor HVV, een Haagse voetbalclub die tussen 1891 en 1914 maar liefst tien maal kampioen van Nederland werd. En die ijsies van Jamin klinken ook al niet erg verliefd. Een spie was overigens een cent.

Een rustig straatje in Tuindorp-Vreewijk

Willem van Iependaal was het pseudoniem van Willem van der Kulk. Hij nam in 1915 dienst in het Britse leger, raakte verzeild in de Belgische loopgraven en keerde gedesillusioneerd terug als een overtuigd pacifist. Later kreeg hij grote bekendheid door zijn roman Polletje Piekhaar.
In 1932 ging hij terug naar Rotterdam en vestigde zich in Tuindorp-Vreewijk. Daar woonde hij in de Iependaal, dat tevens voor zijn pseudoniem diende. Ik ben er even gaan kijken. De Iependaal is een rustige, wat smalle straat met mooie hoge bomen. Geen iepen maar platanen.

    


Luister naar Das Lied ist aus…


Door Marlene Dietrich


Hildegard Knef


Richard Tauber


Klik HIER voor alle ZoekPoëzie


 ©2016 Ronald van den Boogaard 

 

 

Subcategorieën

 

Twee maal de helft en een geel strikje