De eerste Televisierel in 1957

Het zal niemand ontgaan zijn, dat de televisie in dit land 65 jaar bestaat. Geen bijzonder rond getal, maar toch rond genoeg om mensen van de televisie voor de televisie te laten ondervragen door weer andere mensen van de televisie. Veel nostalgisch terugblikken, minder vooruit. Want de toekomst van de televisie is nogal ongewis en de oudere programmamakers, die menen dat de televisie in Nederland de 100 jaar haalt worden quasi welwillend getolereerd.
      Ik was 15 jaar geleden al eens in de archieven van de VPRO gedoken om na te gaan wat de eerste T.V.-rel was. Welnu. Dat was ‘’DAG  KONINGINNEDAG" op 31 augustus 1957, toen de V.P.R.O. toestemming kreeg om een avondprogramma te maken naar aanleiding van de 77ste verjaardag van prinses Wilhelmina. De V.P.R.O. (met puntjes) was toen nog een keurige vrijzinnige domineesomroep en de bazen van de N.T.S. (Nederlandse Televisie Stichting) hadden er wel vertrouwen in dat er een uitgebalanceerd koninkrijksgezind programma gemaakt zou worden.  

      De T.V. directeur van de V.P.R.O. Jan van Nieuwenhuyzen had Jan Vrijman gevraagd om het programma samen te stellen. Samen met regisseur Joes Odufré. Het werd DAG KONINGINNEDAG, ‘’een programma met veel vreugde en een tikkeltje weemoed’’.


     
     
      In Vrije Geluiden (De VPRO-gids in die dagen) schrijft Jan Vrijman op een wat cryptische manier over zijn programma. Een beetje kritische lezer had toen al gewaarschuwd kunnen zijn. Dit werd geen omhoog likkend programma, geen ode aan het koninkrijk, geen nationaal programma om onze oranjegezinde harten sneller te laten kloppen.

     

     

      In het programma werd Nederlandse geschiedenis beschreven en geschreven. Vrijman had voor een primeur gezorgd. Wim Kan verscheen voor het eerst op de Nederlandse televisie. Hij haalde herinneringen op aan Koninginnedag 1943 toen hij in Birma in naam van de keizer van Japan aan de Birmaspoorweg moest werken. Maar er was meer. Veel meer. Kritiek bijvoorbeeld op de koloniale Atjeh-oorlog die Nederland voerde. Een oud-strijder sprak over het ‘’over de kling jagen van zwarten’’. En voerde aan, dat Nederland die oorlog alleen voerde omdat het ‘’ping-ping’’ nodig had.

      En dan was er een interview met Maud Boshart, een voormalig muiter van het oorlogsschip de Zeven Provinciën. Dat gebeurde in februari 1933, omdat een aantal bemanningsleden protesteerde tegen de slechte arbeidsomstandigheden en salariskortingen. De regering Colijn reageerde fel. Het schip werd gebombardeerd. Er vielen 17 doden en 11 zwaargewonden, waarvan er nog eens vier overleden.
      De reacties op de uitzending in vrijwel alle Nederlandse kranten (met uitzondering van Het Parool) waren rabiaat. Oneervol, schofterig, eenzijdig, onwaardig, anti-nationaal, barbaars, grove laster. Dat soort typeringen.   

      Het VPRO-bestuur ging zeer diep door het stof. Er volgden een maand lang verontschuldigingen en spijtbetuigingen. Deze verklaring ‘’FOUTEN GEMAAKT” kwam in De Gids, overigens zonder dat T.V.-directeur Jan van Nieuwenhuyzen daarvan op de hoogte werd gesteld. Hij was ook één van de weinigen, die -tegen alle hetzes in- het programma verdedigde. Hij sprak over ‘’een eerlijke openhartige benadering’’.

 

     
     
      Na al die kritiek zegden VPRO-leden hun lidmaatschap op. Dat waren er volgens de annalen zo’n 2.500. Vrijwel niemand had de uitzending gezien, maar dat deed er niet toe.
(Dat is trouwens van alle tijden, zoals wij laatst nog zagen, toen een VPRO-lid notabene in de Volkskrant opriep om het lidmaatschap op te zeggen, omdat Dyab Abou Jahjah zomergast was. Let wel; nog voordat die uitzending had plaatsgevonden. Overigens kan ik uit eigen ervaring meedelen, dat er bij dit soort gelegenheden altijd mensen zijn die aankondigen hun lidmaatschap op te zeggen, terwijl zij niet eens lid zijn).

Het VPRO-bestuur stelde een commissie in, die maatregelen moest voorstellen ‘’ter voorkoming van dergelijke fouten in de toekomst’’.  

      

     
De commissie kwam op 5 oktober met deze verklaring.


     


Wat is er bewaard gebleven van al deze commotie?

       Van het programma DAG KONINGINNEDAG bestaat alleen de bijdrage van Wim Kan nog.

        
     
        KIJK HIER

 

 

 

 



En dan is er een column van Jan van Nieuwenhuyzen die er in het radioprogramma OVT op

terugblikt.

                   

 

 

 

                           

HIER