Algemeen (274)

 

Geplaatst in april

 

30 april: Beelden 701: Groeten uit Dreischor
29 april: Reizen 106; Turkije; All-inclusive met Imca Marina
28 april: Gehoorde frasen 244; Bubbels
27 april: ZoekPoëzie 45; Het terras van Rutger Kopland 
25 april: Photosophieën 298; Planetarium
24 april: Home From Abroad 23; Yankees & Politics  

24 april: Gehoorde frasen 243; Concreet maken
23 april: Honkbal 103; Respect op de tribune
22 april: Algemeen 45; Lucy, de eerste mens
21 april: Nieuwe woorden 88; Boekenweesboek
20 april: Algemeen 47; Een soort niet-joodverklaring 
19 april: ZoekPoëzie 76; Paul van Ostaijen
18 april: Gehoorde frasen 243; De Schoenenzaak
17 april: Reportages 99; Groeten uit De Krammer
16 april: Nieuwe woorden 87; Spellingrust
15 april: Flashmobs (7); It's so good to be back home
14 april: Gehoorde frasen 242; Verwarring
13 april: Algemeen 199; Opleiding tot massamoordenaar (2)
12 april: Algemeen 25; Opleiding tot massamoordenaar
11 april: Diepzinnige cliché’s 68: Uit de band springen 
10 april: Reizen 67; Belastingparadijzen & auto's
9 april: Museum Ongehoord 53; Keizersvis uit Jamaica
8 april: Zoekpoëzie 75: Wilfred Smit & The Nits
7 april: Photosophieën 297; Digitaal behangen
6 april: Goedemorgen 533; Kulreferendum
5 april: Home From Abroad (22); Walking with ghosts
4 april: Reportages 98; Groeten uit De Wacht
3 april: Reizen 106; De Egyptefactor; Van Khartoum naar Aswan
2 april: Muziek bij de borrel (20): Take me out to the ballgame  
1 april: Algemeen 132; Geplaatst in maart

 

De Honest John & z’n kernbommen (2)


De Honest John was een niet geleide raket met een kaliber van 722 mm en een bereik van dertig kilometer. Daarmee konden kernwapens gelanceerd worden. Kernbommen die veel krachtiger & vernietigender waren dan de krengen die in Hiroshima en Nagasaki werden gebruikt.
      Vanaf augustus 1964 tot begin 1966 was ik dienstplichtig militair bij de 119e afdeling veldartillerie gelegerd in Steenwijkerwold. Deze afdeling beschikte over Honest John raketten. Ik schreef daar gisteren DIT STUKJE over onder de kop: ‘Opleiding tot massamoordenaar’.
      Er gingen destijds geruchten dat die raketten kernwapens konden lanceren. Maar op vragen in die richting kregen we nooit antwoord. Ook niet als we gingen oefenen op de Lüneburger Heide in Duitsland.
      Die geheimzinnigheid is tot het laatst gebleven. Dat hoorde ik van Bé Kruize, die tot maart 1978 diende bij de 119e afdeling. Hij was de laatste lichting. De Afdeling werd toen opgeheven; de Honest John was verouderd. Voor ‘t laatst werden die raketten toen gelanceerd in Duitsland. Bé was erbij en keek er niet alleen naar, maar maakte ook een fotoreportage, die hij mij opstuurde.
      Overigens vind ik het nogal opmerkelijk, dat het een dienstplichtig soldaat zomaar werd toegestaan om zo’n serie foto’s te maken.





Kernwapendepot Darp
 

De kernwapens lagen opgeslagen in een depot in het plaatsje Darp vlakbij de kazerne. Ook dat wisten wij destijds ‘officieus’. Ook daar kon Bé zomaar foto’s maken.
      Let wel: Het gaat hier om een opslagplaats voor atoombommen, waarvan het bestaan in die tijd nooit bevestigd werd. Een plaats die ondermeer streng bewaakt werd door Amerikaanse militairen. Een plaats waar ook na het verdwijnen van de Honest John kernbommen opgeslagen bleven, omdat een nieuwe raket werd geïntroduceerd: de Lance.
     




 

Geplaatst in maart

 

31 maart: Photosophieën 296; Kinderjaren (2); De Zelfmoord 
30 maart: Reizen 105; De Sudan Factor; Van Aswan naar Khartoum
29 maart: Home From Abroad 21; Ted & the Donald
28 maart: Algemeen 131; Antwoord op een spelletje over onze rechtsstaat
26 maaart: Algemeen 130; De wiebelende rechtsstaat; een Paasquiz
25 maart: Photosophieën 295; De kinderkeuken
24 maart: Algemeen 236; Johan Cruijff; Maestro van het lederen monster
23 maart: Home From Abroad 20; Raul
22 maart: Poëzie 158; Moeder & dochter; Neeltje Maria Min
21 maart: Algemeen 235; Jan Zwartendijk; Een moedig man  

21 maart: Photosophieën 294: Spotify
20 maart: Reizen 104: Hooligans & gentlemen uit Samoa (Een drieluik 3)
19 maart: Reizen 103: Geflambeerde vleermuis uit Singapore (Een drieluik 2)
18 maart: Reizen 102; Een onverwacht feestje in Singapore (Een drieluik 1)
17 maart: Reportages 97; Groeten uit Hellevoetsluis
16 maart: Goedemorgen 532; Het mysterie van Soekaboemi
15 maart: Photosophieën 293: Zonder titel (10

14 maart: GEO-TRIVIA (28); Landeilanden
13 maart: ZoekPoëzie 74; Jozef Eyckmans
12 maart: Goedemorgen 531; De Haringhond
11 maart: Photosophieën 292: Kut-TeeVee
10 maart: Flashmobs (6); Moskou Rusland
9 maart: Home From Abroad (19); St. Patrick's day
9 maart: Aardrijkskunde 79: Een kaartje uit São Tomé e Príncipe
8 maart: ZoekPoëzie 73: Jan Eijkelboom (2)
7 maart: Home From Abroad (18); Jackie Obama
6 maart: Photosophieën 291: ARCHIE
5 maart: Gehoorde frasen 241; Zwangeren & bevallenen
4 maart: Beelden 692; Groeten uit Raamsdonksveer
3 maart: ZoekPoëzie 72: Jan Eijkelboom (1)
2 maart: Photosophieën 290: Een Servisch kerkhof
1 maart: Nieuwe woorden 86; Gedragsontwerper 
1 maart: Geplaatst in februari

 

 

Nepvisa voor Curaçao

Mijn oud VPRO-collega Guido Spring was in de winter van 2013 voor radio-opnames in Litouwen. In de stad Kaunas stuit hij op een zeer bijzonder en vrijwel onbekend verhaal. De Nederlandse consul daar, redde in 1940 het leven van ruim 2300 Poolse Joden door ze nepvisa voor Curaçao te geven.
      Hieronder zijn relaas.

 

JAN ZWARTENDIJK


(Door Guido Spring)

“Het verzet is minder gedocumenteerd dan je zou verwachten”. Dat zei Marjan Schwegman, de scheidend directeur van het NIOD, het Nederlands Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies, half februari in een interview met de Volkskrant. Zij deed deze uitspraak over het verzet in de Tweede Wereldoorlog in Nederland. Maar dat ook Nederlanders buiten ons land actief verzet pleegden, is nog veel minder bekend. Zo kent vrijwel niemand de naam Jan Zwartendijk. En dat is vreemd. Want hij redde in 1940 als Nederlandse consul in Litouwen ruim 2300 Joden het leven. Zwartendijk gaf valse papieren aan gevluchte Poolse Joden: nepvisa voor Curaçao. Daarmee konden zij Litouwen ontsnappen en zijn ze bespaard gebleven voor de verschrikkingen van de nazi’s.

      Als ik in de winter van 2013 voor radio-opnames in Litouwen ben, kom ik in de stad Kaunas op een merkwaardige plek terecht: het Sugihara House. In dit pand huisde in 1940 het Japanse consulaat. Chiune Sugihara, de Japanse consul destijds, zou duizenden Joden hebben gered van de nazi-verschrikkingen door hen valse visa te geven. Zijn houten bureau met daarop de stempels die hij gebruikte, staat hier tentoongesteld, met daarachter een grote Japanse vlag. Het is nu een museumpje. Vlak naast het bureau zie ik plotseling een wandje met enkele zwartwit-foto’s van een Nederlander: Jan Zwartendijk. Nooit van gehoord. Het blijkt dat het Sugihara House maar het halve verhaal vertelt door Sugihara op een voetstuk te plaatsen en Zwartendijk een bijrol te geven. Want ook deze Nederlander had een cruciale rol in deze reddingsactie.

      Nadat in 1939 de nazi’s het westen van Polen bezetten en de Sovjet-Unie het oosten, sloegen veel Poolse Joden op de vlucht, veelal naar de Baltische staten die nog onafhankelijk waren. Maar die onafhankelijkheid duurde niet lang meer. Want op 15 juni 1940 bezette de Sovjet-Unie Estland, Letland en Litouwen en op 3 augustus was de formele inlijving een feit. In juni 1940 werd de Nederlandse consul van Litouwen vanwege vermeende nazisympathieën van zijn Duitse vrouw van zijn functie ontheven.

 Jan Zwartendijk

De ambassadeur voor de Baltische staten, De Decker, die in Riga in het naburige Letland zat, moest een nieuwe consul in Litouwen zoeken. Hij vroeg Jan Zwartendijk. Deze Zwartendijk was de meest ervaren Nederlander in Litouwen want hij was al sinds 1938 werkzaam in de stad Kaunas als directeur van Philips. Zwartendijk stemde toe. Zo werd het Philips-kantoor in Kaunas vanaf 14 juni 1940 tevens het Nederlandse consulaat. Maar meteen de volgende dag al viel de Sovjet-Unie binnen.

      Op een dag eind juni 1940 klopten twee Poolse Joden aan bij Zwartendijk; Isaac Lewin en zijn van oorsprong Nederlandse vrouw Pessla. Zij wilden weg uit angst voor de oprukkende Nazi’s en de Sovjets. Nederland was intussen sinds mei 1940 ook bezet door de Nazi’s, dus dat was als vluchtbestemming geen optie. Maar Curaçao, ook Nederlands grondgebied en ver weg, zou ideaal zijn, dacht het echtpaar. Kunnen we een visum voor Curaçao krijgen? Met die vraag aan consul Zwartendijk begon een bijzonder verhaal. Zwartendijk’s bevinding: er is geen visum voor Curaçao nodig, maar wel moet er toestemming zijn van de gouverneur van Curaçao. Daarop vroegen zij of het mogelijk zou zijn om een soort visum te krijgen waarbij dat laatste weggelaten werd.

      Zijn zoon Rob Zwartendijk vertelt me in Blaricum, 76 jaar later: “Hij schreef in het Frans in hun paspoort: het Nederlandse consulaat van Kaunas verklaart dat er voor Curaçao geen visum nodig is. De datum zette hij erbij plus een groot stempel. Zo zag het er erg officieel uit. De toestemming van de gouverneur van Curaçao die nodig was, heeft hij expres weggelaten. Mijn vader zei: ‘’Als ik met zo’n visum mensen kan helpen en redden, dan doe ik dat. Tussen 24 juli en 2 augustus 1940 heeft mijn vader 2345 visa met de hand uitgeschreven. Het was dringen voor het smalle trappetje van zijn kantoor. Van ’s morgens vroeg tot ‘s avonds laat was hij bezig. Bijna non-stop, want de Russen zouden op 3 augustus het consulaat sluiten wanneer Litouwen officieel werd ingelijfd”.

     

De vluchtelingen hadden nu een visum met eindbestemming Curaçao. Vanwege de oprukkende nazi’s liep de enige mogelijke route om daar te komen via Rusland. Maar Rusland eiste niet alleen een visum met een eindbestemming, maar ook een doorreisvisum voor Japan. Eén van de Joodse vluchtelingen klopte in Kaunas aan bij de Japanse consul Sugihara. Ook hij besloot, net als Zwartendijk, om deze Joodse vluchtelingen te helpen door visa uit te schrijven. Ze kregen van deze Sugihara een doorreisvisum voor Japan in hun paspoort.

      Zo konden ruim 2300 Joden vluchten. Toch is deze vlucht en het grote aandeel van de Nederlandse consul een onbekend verhaal gebleven. Dat komt deels door Zwartendijk’s eigen terughoudendheid om over zijn daden te vertellen. Zoon Rob Zwartendijk: “Hij was een trotse en bescheiden man. Hij wilde geen aandacht. En hij zei altijd dat iedereen in zijn plaats hetzelfde zou hebben gedaan. Wat natuurlijk niet zo is”.
      Angst speelde ook een rol in Zwartendijk’s terughoudendheid. Zoon Rob: “Mijn vader vond het eng worden. Het duurde tot half september 1940 voor wij als gezin zelf eindelijk een uitreisvisum kregen en naar – bezet - Nederland konden. We gingen wonen in Eindhoven, pal naast één van de hoofdkantoren van de Nazi’s. Mijn vader stond doodsangsten uit dat de Nazi’s zouden uitvinden dat hij Joden had helpen ontsnappen. Het was levensgevaarlijk. Hij zou zeker geëxecuteerd worden en wij als familie waarschijnlijk ook. Daarom heeft hij er toen nooit over verteld.”

Frank van Gelderen en Bram Peper tussen de zilverlinden
    

Maar ook na de oorlog bleef Zwartendijk zwijgen over zijn moedige daden. Pas in 1963 schreef de Leeuwarder Courant, als eerste, een artikel over Zwartendijk. En veel later, in 1997, onthulde de toenmalige Rotterdamse burgemeester Bram Peper samen met de zonen van Zwartendijk een monument voor deze bijzondere Rotterdammer op de Kop van Zuid in Rotterdam. Er staan veertien zilverlinden en er ligt een gedenkplaquette in het plaveisel.
Bram Peper zegt nu over de redding van deze groep Joden in Litouwen: “Zwartendijk’s actie was een daad van superieur verzet. Daarvan zijn weinig voorbeelden in de geschiedenis. Daarom wilde ik graag dat deze gedenkplek voor Jan Zwartendijk er kwam. Na zijn postume onderscheidingen in Israël en de VS is hij eigenlijk internationaal bekender dan in Nederland. Daar moet nog het nodige aan gebeuren”.

     

      Na de tijd in Litouwen ging Jan Zwartendijk met zijn gezin naar Nederland. Ze verbleven de rest van de oorlog in Eindhoven. Daarna werkte hij  nog tien jaar voor Philips in Griekenland tot aan zijn pensionering. In september 1976 overleed Jan Zwartendijk op 80-jarige leeftijd in Eindhoven. Hoeveel Joden hij heeft gered, heeft hij nooit geweten.

    

Fotowandje over Zwartendijk in 't Sugihara House in Kaunas, Litouwen

Het volledige verhaal staat op NPO Geschiedenis in twee delen, kijk op:

http://www.npogeschiedenis.nl/nieuws/2016/maart/Zwartendijk.html

 

 

Geplaatst in februari

 

29 februari: Photosophieën 55; Een Schrikkelkind
28 februari: Home From Abroad (17); The Oscars Ceremony
27 februari: Beelden 690; Groeten uit Raamsdonk
27 februari: Photosophieën 288; Zonder titel (9)
26 februari: Muziek bij de Borrel 19; Alison Krauss
25 februari: Reportages 96; De Toverhazelaars van Kalmthout
24 februari: Photosophieën 287; Een middagje op Malta
23 februari: Nieuwe woorden 85; Referendumsubsidie
22 februari: Home From Abroad (16); Luigi
21  februari: Audio 36; De februaristaking vandaag in OVT; Een programma van Kees Slager en mij
20 februari: Photosophieën 286: Zonder titel (8)
20 februari: Goedemorgen 529; Goede doelen gedoe
19 februari: Museum Ongehoord 52; Theeceremonie in Tasjkent Uzbekistan
18 februari: ZoekPoëzie 71: J.J.Slauerhoff (11) en Simon Vestdijk (3)
17 februari: Photosophieën 285: Zonder titel (7)

16 februari: Diepzinnige cliché’s 66; Recht & Onrecht
15 februari: Home From Abroad (15); Social security
14 februari: Mijn weblog in archief Koninklijke Bibliotheek (2)
13 februari: Gehoorde frasen 239; Liquidaties
12 februari: Photosophieën 284; Kansarm, zigeunerin & mooi
12 februari: Media 152; Socialistisch nieuws in Esperanto
11 februari: Photosophieën 283: De DUNKY
10 februari: Beelden 684: Dia de los Indianos
9 februari: Poëzie 195: Liefde & geluk in Rotterdam
8 februari: Home From Abroad (14); Two documentaries
7 februari: Muziek bij de borrel (18); De Manas van Kirgizië
6 februari: Photosophieën 282; Zonder titel (6)
5 februari: ZoekPoëzie 70; Pogrom van Ed.Hoornik 
4 februari: GEO-TRIVIA 27; Malawimeer Afrika
3 februari: Diepzinnige cliché’s 67; De boer op
2 februari: Photosophieën 281; Bij de radio aangenomen
1 februari: Algemeen 233;  Geplaatst in januari

 

Subcategorieën