Aardrijkskunde (83)


 Botsende grenzen & schuivende continenten

Ik kreeg de suggestie om iets te schrijven over transcontinentale landen. Dat zijn landen die in twee continenten liggen. Het leek een vrij eenvoudige klus, maar dat viel tegen.
     
Er doen zich namelijk een paar problemen voor.

a. De grenzen tussen de continenten zijn niet officieel vastgelegd. Diverse instituten en landen zijn het niet eens over die grenzen.

b. Gaat het alleen om aaneengesloten landoppervlaktes of tellen we eilanden en overzeese gebiedsdelen mee?

Euraziatische grens

Kijk even naar dit kaartje. De grens tussen Europa (lichtblauw) en Azië (donkerblauw) zoals die wordt aangehouden door de National Geographic Society.

      Volgens deze scheidslijn zijn er tussen deze continenten over land vijf transcontinentale staten. Rusland, Kazakhstan, Georgië , Azerbeidzjan en Turkije.

      Dit bordje bijvoorbeeld staat bij de transcontinentale stad Magnitogorsk in Rusland.

      En hieronder de Ural rivier bij de stad Afyrau in West-Kazakhstan, de grens tussen Europa en Azië .

 

 

 Ural Rivier

Suez Kanaal

Volgens veel bronnen is het Suez Kanaal de grens tussen Afrika en Azië .


Als je dat aanhoudt is Egypte een transcontinentaal land, want de Sinai ligt dan in Azië.

 

 

 

 

 

 

 

Panama Kanaal.

Datzelfde geldt voor Panama als het kanaal daar de grens vormt tussen Noord- en Zuid-Amerika. Maar hier spreken veel bronnen elkaar tegen.

Nederland

Als we eilanden en overzeese gebiedsdelen meetellen wordt het veel ingewikkelder.

Indonesië bijvoorbeeld hoort met Sumatra en Java bij Azië , maar met Papua (voormalig Nederlands Nieuw-Guinea) bij Oceanië . Spanje hoort met de Canarische eilanden en de Spaanse exclaves Ceuta en Melilla in Marokko ook bij Afrika.

      Het koninkrijk Nederland is dan met de Antillen een transcontinentaal of zelfs een tricontinentaal land. De bovenwindse eilanden Saba, St. Eustatius en Sint Maarten horen bij Noord-Amerika en de benedenwindse eilanden Curaçao, Bonaire en Aruba worden ingedeeld bij Zuid-Amerika.

Frankrijk in zes continenten

Nog leuker is het met Frankrijk. Dat ligt namelijk in zes continenten.

Frankrijk in Europa. Guadeloupe, Martinique, Saint-Martin, Saint-Barthélemy en Saint-Pierre en Miquelon in Noord-Amerika. Frans Guyana in Zuid-Amerika. Mayotte en Réunion in Afrika, Nieuw Caledonië , Frans Polynesië en Wallis et Fortuna liggen in Oceanië en Adélieland in Antarctica.

     

 

                                                                             Adélieland

 

24 Mini-Provincies

Ik schreef gisteren een stukje over de parlementariëer Lambert Giebels, die in 1974 een bijzondere kaart van Nederland aan zijn kinderen liet zien. Meneer Giebels had op die kaart de provincies afgeschaft en Nederland opgedeeld in 44 zogeheten maxi-gemeentes. Zijn zoon Robert –parlementair redacteur van De Volkskrant- had daarover in zijn krant geschreven.
     
Minister Gaius de Gaay Fortman van Binnenlandse Zaken nam aanvankelijk het plan over en wilde 44 bestuursrayons in het leven roepen. Toen hij daar onvoldoende steun voor kreeg kwam hij met een plan om Nederland op te delen in 24 Mini-Provincies. Ik schreef gisteren dat ik dat kaartje niet in mijn bezit had. Maar Robert Giebels was zo aardig om mij onderstaand kaartje op te sturen.

                                                   

  

 

                     


Familie Giebels schaft provincies af

Op dezelfde dag dat Volkskrant ombudsvrouw Annieke Kranenberg een stukje schreef over de steeds meer toenemende verpersoonlijking van de journalistiek in Nederland, verscheen in diezelfde krant een humoristisch stuk van politiek redacteur Robert Giebels.
      Het ging over zijn vader, die –het was 1974- in het huisgezin aankondigde dat hij de provincies had afgeschaft. Op de eettafel vouwde hij de kaart van Nederland uit en wees zijn jonge kinderen aan, dat hij ons land had opgedeeld in 44 zogeheten Maxi-gemeentes.

      
Lambert Giebels was adjunct van de Rijksplanologische Dienst en zat tijdens de regering Den Uyl (1973-1977) in de Tweede Kamer voor de P.v.d.A. Hij deed daar Ruimtelijke Ordening. Daar kreeg hij aandacht voor zijn plan. Het kaartje verscheen in diverse kranten.
      En toen al keek ik er met aandacht naar. Dat deed ook minister van Binnenlandse Zaken Gaius De Gaay Fortman, die niet zo lang daarna aankondigde dat Nederland moest worden opgedeeld in 44 zogeheten bestuursrayons. En daarmee schafte ook hij de provincies af.
     
Toen de oppositie te kennen gaf niet zoveel voor dit plan te voelen kwam De Gaay Fortman tevoorschijn met een plan voor 24 mini-provincies.
Al die plannen hebben al die jaren tot niets geleid. In plaats van 11 provincies in 1974 (Flevoland was nog in ontwikkeling en is een blank gebied op de Giebels-kaart) zijn er nu 12. Maar er is volgens Robert Giebels hoop, want het aantal gemeentes neemt gestaag af. Van 1.000 na de tweede wereldoorlog tot 393 nu. Over een jaar of vijftig kunnen het er net zoveel zijn als het aantal provincies.

Laten we nog eens rustig naar de kaart kijken. Hoe doordacht was dit plan?
     
Ik kan het bij god niet ontdekken. De 44 maxi-gemeentes verschillen enorm. Zowel in grootte als inwonertal. Er zijn qua inwoneraantallen drie zeer grote regiogemeentes. Dat zijn nummer 5 (Amsterdam), nummer 12 (Rotterdam) en Eindhoven (nummer 39). Daarnaast zijn er onbeduidende regiogemeentes als Sneek (19), Winschoten (22), Winterswijk (30), Oss (38) en Sittard/Geleen (42).
Dat alles had natuurlijk heel anders gekund, zoals de Gaay Fortman zelf ook al aantoonde.

En dan nog iets over het artikel en het kaartje. De namen van de 44 maxi-gemeentes staan er niet bij. Dat was in 1974 ook al het geval. Teveel ruimte wellicht? Desinteresse?
     
Destijds heb ik 't kaartje uitgeknipt en nagegaan om welke gemeentes het ging. Die aantekeningen heb ik er nu weer bijgehaald.

Ik kom dan tot de volgende opsomming:
1. Den Helder 2. Alkmaar 3. Hoorn 4. Haarlem 5. Amsterdam 6. Hilversum 7. Utrecht 8. Amersfoort
9. Gouda/Zoetermeer 10. Leiden 11. Den Haag 12. Rotterdam 13. Dordrecht 14. Gorinchem
15. Middelburg/Vlissingen 16. Terneuzen/Oostburg 17. Roosendaal/Bergen op Zoom
18 Leeuwarden 19. Sneek 20. Drachten 21. Groningen 22. Winschoten 23. Emmen 24. Assen
25. Hoogeveen 26. Zwolle 27. Harderwijk 28. Apeldoorn 29. Enschede 30. Winterswijk 31. Arnhem
32. Ede 33. Tiel 34. Nijmegen 35. Breda 36. Tilburg 37. Den Bosch 38. Oss 39. Eindhoven 40. Venlo
41. Roermond 42. Sittard/Geleen 43. Heerlen 44. Maastricht.
Als je daar Flevoland aan toevoegt kom je van noord naar zuid op 45. Emmeloord 46. Lelystad en 47. Almere.

Maar je kunt er ook het volgende van maken:

1/2/3. Alkmaar 4/10. Haarlem/Leiden 5. Amsterdam 6/7/8. Utrecht 9/11. Den Haag 12. Rotterdam
13/14. Dordrecht 15 Middelburg/Vlissingen 16. Terneuzen/Oostburg 17. Roosendaal/Bergen op Zoom 18/19/20. Leeuwarden 21/22 Groningen 23/24 Assen 25/26 Zwolle 27/28 Apeldoorn 29 Enschede 30/31/32/33. Arnhem 34 Nijmegen 35. Breda 36. Tilburg 37/38 Den Bosch 39. Eindhoven
40/41 Venlo 42/43/44. Maastricht 45/46/47 Almere

Dat zijn er dan 25. Ik denk dat De Gaay Fortman destijds net zoiets gedaan heeft, maar dat kaartje heb ik niet.

 

 

Het Kalifaat van Bagdad

Leerden wij vroeger op school iets over kalifaten?  Ik kon het me niet herinneren. Dus zocht ik eens wat in mijn verzameling atlassen. Vrijwel niets te vinden. Tot ik stuitte op ‘’De kleine schoolatlas der vaderlandse en algemene geschiedenis’’ van Dr. M.G. de Boer en H.Hettema Jr. Een atlas uit 1939.


Kijk eens naar dit kaartje. Europa van 630 tot ca. 925. We zien hier Het Kalifaat van Bagdad, dat zich uitstrekt vanaf de Atlantische Oceaan tot aan het huidige Turkije en Afghanistan. Het omvat grote delen van de huidige landen Marokko, Algerije, Tunesië, Libië, Egypte, Israël, Libanon, Syrië, Jordanië, Irak en Iran. Rechtsonder het Rijk van  Mohammed  (Het huidige Saoedie-Arabië, inclusief allerlei kleinere Golfstaten). Boven, in het roodomrande oppervlak het Rijk van Karel de Grote. Links in Spanje is het Kalifaat van Cordova.
      Het heroveren van dit grote Kalifaat is dus wat I.S. voor ogen staat. Historisch besef nietwaar?
Tot je er wat meer over gaat lezen. Het bestond in diverse vormen van 749 tot 1258 en stond ook bekend onder de naam Abbasieten-Kalifaat. Hoofdstad was Bagdad. Er werd één taal gesproken: Arabisch en er was één godsdienst: Islam.

      Kunst, architectuur en literatuur waren belangrijk. Bagdad was een multi-culturele miljoenenstad. Eén van de meest geciteerde Koranverzen was: ‘’De inkt van een geleerde is heiliger dan het bloed van een martelaar’’.
      Een groot contrast –dunkt me- met de denkbeelden en activiteiten van I.S. , waar geweld, onderdrukking, onderwerping, moord en extreem nationalistisch religieus denken de boventoon voeren.

Zegt dit iets over het onderwijs van vroeger? De vraag stellen is haar beantwoorden.

Iets verderop staat een kaart van de Eerste Kruistocht , die duurde van 1096 tot 1099. Jeruzalem moest -vonden ''wij''- bevrijd worden en de Islamitische veroveringen moesten ongedaan worden gemaakt. 
      In tegenstelling tot wat ik op school leerde  (nuttig en nobel doel om die arme mensen te bevrijden en te bekeren tot het Christendom) zijn ‘’wij’’ daar als wilde beesten tekeer gegaan. Als I.S.-strijders avant la lettre dus.

 

  

 


De wereld van Massimo Pietrobon
         
Ik kreeg dit kaartje opgestuurd van een kennis. De wereld, zoals die er ongeveer 300 miljoen jaar geleden uitzag. Dit supercontinent heet in de geografie Pangea. De Italiaanse ontwerper Massimo Peitrobon tekende de huidige landen erin. Volkomen irrealistisch natuurlijk, maar toch ook weer creatief en heel leuk.  Nederland bijvoorbeeld grenst bijna aan Groenland.

Alfred Wegener


De Pangeatheorie werd al in de zeventiend eeuw gelanceerd, toen wetenschappers wereldkaarten bestudeerden en opmerkten dat de kustlijnen van de diverse continenten vrijwel geheel in elkaar pasten.  Het zou zeer aannemelijk zijn, dat die continenten uit elkaar gedreven waren.
      Later werd die theorie bevestigd en het was de Duitse meteoroloog en aardwetenschapper Alfred Wegener, die vaststelde dat alle continenten ooit aan elkaar lagen. Iets dat ook werd bevestigd door biologen, die opmerkten dat in die continenten dezelfde diergroepen voorkomen.


Pangea Ultima


Het is overigens volgens veel geologen en geografen waarschijnlijk zo dat die continenten in de toekomst weer aan elkaar zullen groeien. Dat zou over zo’n 250 miljoen jaar het geval kunnen zijn. Men noemt dit Pangea Ultima.

 

 

Subcategorieën